Recensie

Recensie Film

‘Do Not Hesitate’: oorlog teruggebracht tot z’n essentie

Drama ‘Do Not Hesitate’ is door de filmindustrie ingezonden voor de Oscar-longlist voor Beste niet-Engelstalige Film. Regisseur Shariff Korver baseerde zijn oorlogsfilm op een krantenknipsel uit 2007.

Joes Brauers als Nederlandse militair Erik in ‘Do Not Hesitate’.
Joes Brauers als Nederlandse militair Erik in ‘Do Not Hesitate’.

Toen Do Not Hesitate in première ging tijdens het Nederlands Film Festival afgelopen september had de film waar regisseur Shariff Korver (Infiltrant, 2014) al zo’n tien jaar op broedde een onverwacht actuele lading. In het krantenknipsel uit 2007 waar hij zijn tweede speelfilm op baseerde beschrijven twee undercoverjournalisten hoe ze getuige waren van Nederlandse soldaten die tijdens hun debriefing op Kreta helemaal doorsloegen. Hij verzon een verhaal dat de voorgeschiedenis van deze en vergelijkbare soldaten beschrijft, en situeerde zijn film in een naamloos land waarin we moeiteloos Afghanistan herkennen.

Na de machtsovername van de Taliban in augustus stonden de Nederlandse „wederopbouwmissies” tussen 2002 en 2010 weer hoog op de agenda. In hoeverre blijf je als land verantwoordelijk voor een situatie die mede door jouw toedoen is veranderd? Het is de Schrödinger-paradox uit de quantumfysica: op het moment dat je kijkt heb je al invloed. Maar wegkijken is in deze op alle fronten verbonden wereld geen optie.

Een vraag die nog extra aan actualiteit won doordat afgelopen zomer ook de Bosnische film Quo vadis, Aida? uitkwam, waarin te zien is hoe Nederlandse blauwhelmen er in 1995 na de val van de moslimenclave Srebrenica niet in slaagden om de moord op 8.000 moslims te voorkomen. Regisseur Jasmila Zbanic wijst in die film niet met vingers, maar ze laat wel zien dat in de meest hectische en desoriënterende situaties een onmogelijke spanning tussen handelen en afwachten kan ontstaan waarvan je achteraf bijna altijd zou willen dat je het anders had gedaan.

Do Not Hesitate zou een goede double bill zijn met Quo vadis, Aida? Waar de militairen in Quo vadis, Aida niet weten wat te doen, zijn de piepjonge soldaten in Do Not Hesitate juist te snel. Ze zijn nog niet in hun kamp aangekomen (lekke band, onverwachte overnachting tussen de barre bergen) of eentje heeft al zijn wapen getrokken. Wat het ene moment nog een zonnige vakantiebestemming leek, is een paar uur later een opgefokte situatie waarin iedereen iedereen wantrouwt, en de schaduwen van de ondergaande zon schimmen van belagers worden. Wat komen ze daar eigenlijk doen? Wat betekent dat, iemand helpen en dan weer vertrekken? En wat is dat helpen eigenlijk?

Psychologische thriller

De film is opgebouwd als een psychologische thriller, waarin het al snel niet meer om het realisme van de situatie gaat, maar om de manier waarop mensen onder druk hun greep op de realiteit juist verliezen. Oorlogssituaties zetten dat op scherp. Niets is ooit zoals je tijdens je training hebt geleerd. Het autoriteitsconflict dat ontstaat in de film is niet alleen militair of moreel, maar ook uitermate Nederlands. Op een of andere manier zijn de eigenwijze, betweterige onderlinge conflictjes tussen de soldaten moeilijk elders voorstelbaar. Verder blijft de film gelukkig weg van al te veel anekdotiek, waardoor hij des te universeler wordt.

De drie soldaten die uiteindelijk overblijven zijn alles wat je voor archetypisch uitgebeend drama nodig hebt, waarin de hel altijd de anderen zijn. We weten uit tal van andere oorlogsverhalen dan weer wel hoe snel een groep onder druk tot dehumanisering van een ander overgaat, alleen maar om de eigen macht en saamhorigheid te bevestigen. Gedrag dat in de burgermaatschappij als toxisch masculien zou worden benoemd, maar dan nu in een min of meer gelegitimeerde setting.

Als er een Nederlandse film weer eens kans maakt om tot de Oscar-longlist voor Beste niet-Engelstalige Film door te dringen, dan wel Do Not Hesitate, die door vertegenwoordigers van de filmindustrie als inzending is gekozen. Oorlog teruggebracht tot al z’n zenuwslopendheid en absurdisme.