Recensie

Recensie Muziek

Transgender ‘Traviata’ biedt klassiek avondje opera

Opera In ‘La Traviata’ van de Reisopera sterft Violetta niet aan tuberculose, maar aan de gevolgen van een geslachtsoperatie. Toch voelt deze moderne versie van Verdi’s opera ouderwets.

Scène uit Verdi’s opera ‘La Traviata’ door de Nederlandse Reisopera.
Scène uit Verdi’s opera ‘La Traviata’ door de Nederlandse Reisopera. Foto Marco Borggreve

„Ik wil nieuwe, grote, mooie, afwisselende, gewaagde onderwerpen, en dan bedoel ik ook echt gewaagd”, schreef Verdi in 1853. Dat werd La Traviata, een tragische opera over een doodzieke courtisane, waarin Verdi de hypocriete moraal van zijn tijd aankaart.

In 2021 is dat gewaagde er wel af, vond regisseur Dorike van Genderen. Daarom gaf ze met haar regiedebuut bij de Nederlandse Reisopera een nieuwe draai aan de negentiende-eeuwse publiekslieveling. Teruggebracht tot een pocketversie van zo’n anderhalf uur zien we Violetta niet als gezelschapsdame, maar als transvrouw in de jaren dertig. Ze sterft niet aan tuberculose, maar aan de gevolgen van een geslachtsoperatie, geïnspireerd op Lili Elbe, bekend van de film The Danish Girl.

Is dit theatergekkigheid die krampachtig aansluiting zoekt bij de diversiteitsmode? Boze tongen zullen het ongetwijfeld beweren. Toch is het eerste dat opvalt als sopraan Aylin Sezer als Orlando (Violetta voor haar transitie) het jaren-dertigdecor in loopt, hoe klassiek dit alles aandoet. Op het operatoneel is gender bending al eeuwen schering en inslag. Denk aan Cherubino in Le Nozze: gezongen door een vrouw die een jongen speelt, die zich weer verkleedt als vrouw. Al is verkleden iets anders dan werkelijke transitie, wat in klassieke opera nooit eerder werd gethematiseerd. Dat de hoofdrol niet gezongen wordt door een transzanger is overigens niet bij gebrek aan goede wil: de Reisopera kon er geen vinden die vocaal bij de rol paste.

Lees ook: Opera in pocketvorm heeft zeker toekomst bij Reisopera

Vragen

Het is wonderbaarlijk hoe goed Van Genderens concept past bij de originele opera. Soms loopt het libretto uit de pas met de regie, maar er zijn een boel moderne operaproducties waarbij dat nog veel erger is. Wat niet wegneemt dat deze productie een hoop vragen oproept. Gaat La Traviata wel echt over worden wie je bent? Is het taboe op gezelschapsdames en sekswerk inderdaad beslecht in de 21ste eeuw? En is het niet vreemd hoe snel er in dit nieuwe verhaal over veel dramatische momenten heen wordt gespeeld? Het offer van Annina die haar echtgenote Violetta/Orlando (bij Verdi nog haar huishoudster), afstaat aan een ander, krijgt bijvoorbeeld totaal geen aandacht. Logisch, want dat zat niet in de oorspronkelijke versie. Maar nu voelt het vreemd.

Maar de grootste vraag is of een transvrouw in 2021 werkelijk nog zo’n gewaagd onderwerp is als Verdi voor ogen had. Niemand zal beweren dat het thema volledig ontzenuwd is, maar toch voelt deze Violetta ouderwets. Is zij nou een moderne, gewaagde representatie van transpersonages? Het tragische lot van Lili Elbe is immers niet het enige transverhaal dat we hebben.

Het leek in Zwolle dan ook geen schandaal te veroorzaken onder het publiek, dat heus niet louter uit twintig-jarigen bestond. Wellicht is het verhaal van de transvrouw als shockerend fenomeen al weer wat achterhaald.

Zo voelt deze Traviata nieuw én retro. En vooral vertrouwd klassiek, omdat het ook ‘gewoon’ dezelfde tragische liefde bezingt als altijd, in de bekende muziek van Verdi, die de musici met verve vertolken. Voor iedereen, kortom, die zin heeft in een ouderwets avondje opera.