Opinie

Sociale uitsluiting, wat kost dat wel niet?

Rosanne Hertzberger

Eindelijk heuglijk nieuws rondom de persconferentie. De uitbreiding van het coronapaspoort had onmiddellijk effect. Zelfs bij het lekken van de maatregelen was het al druk bij de priklocaties. Er waren zelfs extra medewerkers nodig om de stroom aan te kunnen.

Kennelijk is het enigszins effectief om mensen verder buiten de maatschappij te drukken. Je slaat ze de sportschool of het zaalvoetbal uit handen en je ziet ze direct door de knieën gaan. En als je dan ook nog eens laat doorschemeren dat hun baan straks op het spel staat wanneer ze zich niet twee keer per jaar laten inspuiten, jaag je ze helemaal schrik aan en worden ook de laatste mouwen opgestroopt. Het werkt! Hoezee!

Ik vraag me af of we onszelf genoeg kennen om te zien hoe Nederlands die reactie is. Wij zijn het land waar niet geklaagd wordt over beleid, zolang de treinen maar op tijd vertrekken. Wij rekenen maatregelen af op uitvoering, logistiek en kosten, en niet zozeer op rechtvaardigheid, menselijkheid en morele juistheid.

Lars Duursma, een vriend die ik vroeger veel op studentendebattoernooien tegenkwam (hij won), herinnerde me in de ‘Communicado’s’- podcast eraan dat Nederlanders wereldkampioen zijn in het vermijden van principiële debatten. We worstelen en draaien en zoeken tot we een praktisch argument vinden om niet over principes te hoeven praten. Wij Nederlanders, wij zouden de doodstraf nog invoeren als dat kosten zou besparen. Verplichte anticonceptie? Hartstikke voordelig, weet je wat al die kapotte kinderen de samenleving kosten? Voltooid leven? Als we daar een beetje ambitieus mee doorpakken halen we de klimaatdoelstellingen misschien nog.

Goddank blijkt ‘middel X’ zo’n gruwelijk mensonterend levenseinde te geven, want als de uitvoering bij het voltooid leven lekker liep, waren we ook snel door onze tegenargumenten heen.

Principiële debatten vermijden is net als korfbal en dijken bouwen: een oud-Hollands spelletje. De enige reden dat we zo nu en dan wat aan mensenrechten doen, is omdat onze grote vrienden Duitsland en Groot-Brittannië er een dingetje mee hebben. En bij twijfel apen we vooral na wat daar gebeurt. Je wilt uiteindelijk niet dat de export naar dat soort landen stokt.

Ga erop letten en je ziet het overal terugkeren, soms in hilarische vormen. In een interview in Trouw met werkgevers die graag de QR-code van werknemers willen scannen, weet de interviewer een waslijst aan praktische bezwaren aan te dragen: „Iedere dag iemand bij de deur QR-codes laten scannen, dat kost toch extra tijd, werk en menskracht?” Of: „Wat als blijkt dat de helft van het personeel geen coronabewijs kan of wil laten zien? Wie gaat het werk dan doen […]?” En de klapper: „En wie moet de installateur of schoonmaker controleren die wordt ingevlogen door een ander bedrijf [...]?”

Om maar niet tot de kern van de rechtenschending te komen heeft de geïnterviewde trouwens een heel eigen slimme ontwijktactiek: de ontkenning. „Je hoeft mensen niet direct naar huis te sturen als ze geen groen vinkje krijgen […]. Je kunt een alternatieve werkplek aanbieden met wat meer afstand tot collega’s”.

Ook De Jonge en Rutte zijn gespecialiseerd in deze tactiek. Zij ontkennen dat er überhaupt sprake is van een principe dat hier op het spel staat. Welke rechten? Je kunt toch testen? Wat gedoe en hooguit een uurtje van je tijd – als je je baan wilt behouden. Wekelijks testen. Of dagelijks. De zaal barstte net niet in een bulderende lach uit.

Ik zal u vandaag mijn principiële of ethische bezwaren ook maar besparen. Stiekem is dat natuurlijk omdat ik als echte Hollander net zo goed lijd aan ethische doofheid. Nee, het ligt aan u beste lezer. Ik zou het punt heus kunnen maken, maar u laat zich daar gewoonweg niet door overtuigen. U herkent het misschien niet eens als argument.

Ik houd het pragmatisch. Het sporten onmogelijk maken is een belachelijke coronastrategie. Het leidt tot meer hart- en vaatziekte, meer vallende ouderen, meer ziekenhuisopnames. En maatschappelijke uitsluiting? Dat is een belangrijke oorzaak van depressie. En weet u wat dát allemaal wel niet kost?

Rosanne Hertzberger is microbioloog.