Reportage

De koning is met reisje en speedboot ‘de beste pr-man’ voor een republiek

Koningshuis De republikeinen zijn zich opnieuw aan het uitvinden: minder interne discussie, méér actievoeren: „#FreeAmalia!”

Republiek demonstreerde in september in Kroondomein Het Loo tegen de jaarlijkse sluiting van het natuurgebied. Van een ‘discussieclub’ willen ze meer een ‘actieclub’ worden.
Republiek demonstreerde in september in Kroondomein Het Loo tegen de jaarlijkse sluiting van het natuurgebied. Van een ‘discussieclub’ willen ze meer een ‘actieclub’ worden. Foto Tob Engelaar / ANP / Hollandse Hoogte

„Waar wind je je over op? De Oranjes zijn toch gezellige mensen? Er zijn toch belangrijkere dingen dan de monarchie?” Buiten in Amsterdam is de Klimaatmars gaande, binnen zitten zo’n tweehonderd man in een zaal van debatcentrum Felix Meritis. Bij een bijeenkomst van ‘vrijheidsbeweging’ Republiek – voorheen het Republikeins Genootschap. „En keuzevrijheid dan? Of persoonlijke vrijheid?”

De vragen van voorzitter Floris Müller zijn retorisch. De aanwezigen zijn het met elkaar eens: op naar een parlementaire democratie in plaats van de parlementaire monarchie die Nederland nu is. ‘#FreeAmalia’ staat er op posters in het gebouw. „Breek de gouden kooi.”

De afschaffing van de monarchie was altijd de raison d’être van de republikeinen. Maar waar het voorheen bleef bij „een clubje dat intern discussieerde”, bestaande uit, zo beschreef NRC eens, uit „intellectuele heren”, heeft de vereniging „de knop omgezet”.

Lees ook: Een republikein mag best blij zijn

‘Republiek’ wil nu actief het debat entameren. Dat doet zij door steeds vaker de publiciteit te zoeken als er nieuws is over de Oranjes, door te gaan wandelen door het Kroondomein – vlak nadat het landgoed weer in het nieuws is door de jaarlijkse afsluiting. Republiek berekende hoeveel de monarchie kost, en begon een rechtszaak over de in haar ogen „onevenredige invloed” van de koning in de rechtspraak. Er wordt gegiecheld door de aanwezigen als advocaat Ewout Jansen zegt dat het „toch een beetje gek is” dat het portret van Willem-Alexander in elke rechtszaal hangt.

Griekenland-reis

Het anti-monarchistische sentiment groeit in Nederland, denkt Müller. Dankzij demografische veranderingen – „jongeren denken internationaler en meer in termen van vrijheid, zij worden niet zo warm van een prinsesje, een huwelijk of andere franje” – en door corona. „Veel mensen hebben de Griekenland-reis meegekregen [toen de koninklijke familie met vakantie ging terwijl het kabinet had opgeroepen zo veel mogelijk thuis te blijven]. Of ze hebben gehoord over de speedboot die de koning kocht terwijl veel mensen het moeilijk hebben.”

De koning, zegt Floris Müller, is „onze beste pr-man”. Volgens hem is de aanhang op sociale media „geëxplodeerd” (op Facebook zijn er nu 7.699 volgers, op Twitter 5.661, op Instagram 632), en heeft Republiek nu bijna 4.000 leden.

Op het congres zijn naast veel republikeinen die al jaren lid zijn, ook nieuwe belangstellenden. Jasper Blikkenhorst (39) vertelt dat het feit dat het niet meer een genootschap is, maar een „geprofessionaliseerde” campagnegroep hem aansprak. „Ik ben eerder wezen kijken, toen werd er vooral geklaagd. Nu ondernemen ze dingen.”

Zoals de #FreeAmalia-campagne, een brieven- en posteractie rond de achttiende verjaardag van de kroonprinses in december. Campagnebedenker Bram van Montfoort zegt: „We zijn als samenleving voor gelijkwaardigheid, vrijheid. Je mag zelf bepalen wat je beroep is, met wie je trouwt, of je kinderen krijgt, waarover je uitspreekt. Behalve als je Amalia bent.”

Hij zegt: „We moeten de politiek wakker schudden. D66, de PvdA – ze hebben hun mondvol solidariteit, maar waarom zijn ze dan voor erfopvolging?”. De republikeinen gaan nu zo veel mogelijk brieven sturen aan Kamerleden. Van Montfoort: „Het concrete doel: één partij moet om.” Als dat de pro-monarchistische SGP is „wil ik salarisverhoging.” Gelach in de zaal.

Denken de republikeinen zo hun doel te bereiken? Een vragensteller vraagt namens haar dertienjarige zoon „waarom er geen revolutie komt?”. Bij de koffie vertelt René van Ardenne (56), twee jaar lid, dat er onder zijn vrienden en kennissen niet zoveel wordt nagedacht over de monarchie, tot hij erover begint. Jan Pellesma (50), een half jaar lid, zegt: „We moeten een aantrekkelijk alternatief bieden, en daarover communiceren.” Maar er is ook aarzeling. Bijna-veertiger Blikkenhorst zegt: „Ik weet niet of ik het einde van de monarchie ga meemaken.”

Lees ook: Republikein zijn is een rustig baantje