Verrassende slag voor Rusland in ‘grootste arbitragezaak ooit’

Yukos-zaak Aan de al jaren voortslepende juridische strijd tussen Rusland en drie voormalige aandeelhouders van het failliete energiebedrijf Yukos komt nog geen einde. Het Gerechtshof in Amsterdam moet zich over een laatste onderdeel van de zaak buigen.

Het Russische olie- en gasbedrijf Yukos werd begin deze eeuw onteigend en ging in 2006 failliet. Drie voormalige aandeelhouders eisen miljarden aan schadevergoeding.
Het Russische olie- en gasbedrijf Yukos werd begin deze eeuw onteigend en ging in 2006 failliet. Drie voormalige aandeelhouders eisen miljarden aan schadevergoeding. Foto Sergey Ponomarev/AP

De Hoge Raad heeft de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag in de zaak over het Russische olie- en gasbedrijf Yukos vernietigd. Dat betekent dat Rusland voorlopig nog geen 50 miljard dollar schadevergoeding hoeft te betalen aan drie voormalige aandeelhouders van Yukos. De Hoge Raad heeft de zaak verwezen naar het Gerechtshof in Amsterdam, omdat de Raad Rusland op één punt in het gelijk stelt. Dat moet in Amsterdam worden afgehandeld. De overige Russische klachten zijn afgewezen.

De uitspraak van de Hoge Raad is een belangrijke stap in de langlopende en geruchtmakende rechtszaak over de nalatenschap van Yukos. Het bedrijf werd begin deze eeuw onteigend door de Russische staat en in 2006 failliet verklaard. De Yukos-zaak geldt als de grootste arbitragezaak ooit en wordt internationaal met belangstelling gevolgd.

Het oordeel van de Hoge Raad is verrassend, omdat de advocaat-generaal eerder dit jaar had geadviseerd om alle cassatieklachten van Rusland af te wijzen en de uitspraak van het Gerechtshof in stand te houden. Daarmee zou Rusland veroordeeld zijn tot een ongekend hoge schadevergoeding. De Hoge Raad volgt veelal het onafhankelijke advies van de advocaat-generaal.

De Hoge Raad vindt het echter onjuist dat het Gerechtshof een van de Russische klachten om procedurele redenen niet heeft meegewogen. Volgens Rusland hebben de aandeelhouders in de arbitrageprocedure bedrog gepleegd. Het Gerechtshof heeft over die klacht geen inhoudelijk oordeel gegeven en moet dat nu alsnog doen.

Verloren investeringen

De Yukos-zaak speelt in Nederland omdat de drie voormalige aandeelhouders, samen goed voor 70 procent van de aandelen, in 2005 een zaak begonnen bij het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag. De drie bedrijven eisten een schadevergoeding van de Russische staat voor hun verloren investeringen.

Bijna tien later, in juli 2014, oordeelden drie arbiters dat Rusland met hoge belastingaanslagen bewust heeft aangestuurd op een faillissement van Yukos. Doel was toen onder meer om bestuursvoorzitter Michaïl Chodorkovksi uit te schakelen als politieke concurrent van Poetin. Hij zat tien jaar in een Siberisch strafkamp en is zelf geen partij in de rechtszaak.

Lees ook dit interview met arbitragejurist Emmanuel Gaillard

De oud-aandeelhouders (Hulley Enterprises, Yukos Universal en Veteran Petroleum) hebben recht op 50 miljard dollar aan compensatie, oordeelde het Hof van Arbitrage. Met rente en kosten staat de teller inmiddels op 57 miljard dollar. In 2016 bepaalde de Rechtbank Den Haag dat de arbitrage ongeldig was. Die uitspraak werd echter weer vernietigd door het Gerechtshof Den Haag in 2020, waardoor de oorspronkelijke uitspraak weer van kracht werd. Rusland ging daarop in cassatie bij de Hoge Raad.

De Yukos-zaak is een van de verklaringen voor de slechte relatie tussen Rusland en Nederland. Rusland verwijt de Nederlandse rechters politieke uitspraken te doen. Dat speelt ook bij de MH17-rechtszaak en de zaak over de Krimschatten. Deze museumcollectie moet naar Oekraïne en niet naar Rusland, bepaalde het Gerechtshof Amsterdam vorige week.

Correctie (5 november, 2021): aanvankelijk werd vermeld dat de zaak is terugverwezen naar het gerechtshof in Den Haag. Dat is verbeterd naar het gerechtshof in Amsterdam.