Ga toch vliegen naar Glasgow

Een groep van vijftig activisten ging met de fiets en de boot naar de klimaattop in Glasgow. Is hun CO₂-uitstoot echt zoveel minder?

Verzamelen om naar Glasgow te fietsen, met een overtocht per boot – afgelopen weekend in Amsterdam.
Verzamelen om naar Glasgow te fietsen, met een overtocht per boot – afgelopen weekend in Amsterdam. Foto Koen van Weel

E-mail van lezer Maarten D. „Op de fiets werd ik ingehaald door een scooter. Een niet bijzondere gebeurtenis. Trots bedacht ik dat de scooterrijder CO2 uitstoot (en andere gassen) en dat ik veel milieuvriendelijker rijd. Maar is dat wel zo? Bij iedere ademtocht blaas ik toch ook CO2 uit? Hoeveel eigenlijk en hoeveel is dat bij 25 km/u? Heeft u daar inzicht in?”

Tja, inzicht, het is op te zoeken. Het favoriete opzoekboek is Sustainable Energy – without the hot air van de fysicus David J.C. MacKay die treurig genoeg overleed vóór hij zijn werk vervolmaakt zag. De opzet was dat elke expert aan het werkdocument kon bijdragen.

Vast staat dat fietsen geen klimaatneutrale activiteit is en dat ook de fietser de lucht belast. Het is niet veel, maar het is er. Fietsen, en zeker het keiharde fietsen met 25 km/u op een stadsfiets, kost energie en die onttrekt de fietser uiteindelijk aan zijn voedsel. En hoe milieubewust het ook allemaal gebeurt, voedsel wordt altijd klimaatveranderend geproduceerd. Er wordt kunstmest gebruikt, met tractors gereden, gekoeld, gemalen, geraffineerd en koffie, quinoa en soja moeten van ver komen. Vrachtauto’s brengen alles naar de winkel.

Voedsel is ook belastend

David MacKay laat zien dat de fietser die een half uur fietst met 25 km/u ongeveer 1,3 megajoule verbrandt. Het boek Bicycling Science (MIT Press, 2004) komt daar op basis van gemeten zuurstofverbruik ook op uit. Of dit inclusief het gewone energieverbruik van 0,2 MJ per half uur is staat er niet bij, we nemen het maar aan, ronden de zaak af en stellen vast dat het half uur hard fietsen op een stadsfiets 10 procent extra voedselopname nodig maakt. Dat extra voedsel belast de atmosfeer volgens een RIVM-rapport uit 2016 met 0,55 kg CO2-equivalenten. De scooterrijder die in dat halve uur 20 km aflegde verbruikte als hij 1 op 35 reed 0,57 liter benzine en bracht daarmee 1,7 kg CO2-eq in de lucht. Zo liggen de verhoudingen: het verschil is kleiner dan je dacht.

Natuurlijk koelt de scooterrijder erg af op z’n brommer en moet-ie óók extra eten. En dan is er nog zijn hogere embodied energy: het kost meer energie om een brommer dan om een fiets te maken. Daar staat weer tegenover dat de scooterrijder meestal tussen de auto’s rijdt terwijl voor fietsers steeds meer aparte fietspaden worden aangelegd. Een volwaardige Life Cycle Assessment (LCA) brengt dat in rekening maar sommige LCA’s gaan wel erg ver. Moet ook de aanleg van fietsrekken worden meegeteld? Je kunt goed fietsen zonder rekken. Bij het mooi-lage energieverbruik van de Amsterdamse tram, die wie-weet op groene stroom loopt, zou je beslist het energieverbruik van het railonderhoud willen optellen: sommige bochten worden om het jaar vervangen. En wat heeft de fabricage van de tonnenzware voertuigen wel niet gekost? En het onderhoud van de remise?

Allerbelabberdst rendement

Parool en AD hadden een reportage over een groep van vijftig klimaatactivisten die op de fiets naar Glasgow gingen. („We willen iets doen.”) Van Amsterdam zouden ze naar IJmuiden rijden en daar namen ze de boot naar Newcastle dat 490 km verderop ligt. Van Newcastle ging het dan weer 240 kilometer over de weg naar het klimaatcircus in Glasgow. „De uitstoot van de boot compenseren we door bomen te planten.”

Aan goede bedoelingen geen gebrek. Hoe hoog zou de bootuitstoot eigenlijk zijn? Volgens MacKay zijn vrachtschepen ‘surprisingly energy efficient’ maar dat geldt bepaald niet voor passagiersschepen, die hebben een allerbelabberdst vervoersrendement. De moderne snelle schepen met hun grote bemanningen grossieren in flauwekulletjes voor het passagiersvertier. Het gewicht van de passagiers is maar een fractie van die van het schip, beklemtoont fysicus Jo Hermans in zijn Energie Survival Gids.

Voor de tocht naar Newcastle heeft DFDS het passagierschip King Seaways in de vaart. Het haalt 38 km per uur maar blijkt in de praktijk met 30 km/uur naar de overkant te gaan. We nemen daarom aan dat maar driekwart van het nominale vermogen van de Duitse MaK 8M552 dieselmotoren wordt ingezet: niet 19,6 megawatt maar 14,7 MW. De oversteek duurt volgens het vaarschema 16,5 uur. In die tijdspanne wordt 243 MWh arbeid verricht. Daar is, als het rendement van dieselverbranding 50 procent is, 45.400 liter diesel voor nodig. Van de bezettingsgraad op de Seaways in coronatijd en buiten het seizoen weten we niets, maar het klimaatcircus is een stevige publiekstrekker. We houden 80 procent aan. Dan waren er 1.300 passagiers waarvoor per persoon 35 liter diesel werd ingezet. De vijftig fietsers moeten dus met hun bosbouw samen 1.750 liter diesel – zes ton CO2-eq – compenseren.

En als de vijftig activisten nu eens van Amsterdam naar Glasgow waren gevlogen in een middelgroot vliegtuig, zeg een Boeing 737-400? Bij een bezettingsgraad van 80 procent leveren midsize vliegtuigen ongeveer 28 passagierskilometers per liter brandstof (het kerosine-achtige Jet A). Bij de gegeven afstand (700 km) maken de activisten samen 35.000 passagierskilometers op. Dat kost maar 1.250 liter kerosine, vier ton CO2-eq. Dus 33 procent minder bosaanplant, een slok op een borrel. En dan zijn de CO2-equivalenten van de extra boterhammen niet eens meegeteld.