Foto Menahem Kahana / AFP

De Dode Zee loopt leeg

De Dode Zee is aan het verdwijnen. Terwijl er nauwelijks nog rivierwater het ultrazoute meer tussen Jordanië, Israël en de Palestijnse gebieden bereikt, verdampen grote hoeveelheden water door klimaatverandering en ongebreidelde zoutwinning. Per jaar zakt het waterniveau ruim een meter.

De oevers van de Dode Zee zijn grotendeels onbegaanbaar geworden. Het landschap is doorspikkeld met diepe kraters. Het is levensgevaarlijk geworden om hier als toerist rond te lopen. Volgens wetenschappers zijn er nu al zes- tot zevenduizend zinkgaten. Elk moment kunnen er meer ontstaan. Kuuroorden zijn veranderd in spookdorpen. Foto Menahem Kahana / AFP

De Dode Zee is het laagste punt op aarde. Het waterniveau zakt steeds verder. In 1930 was het nog 390 meter onder de zeespiegel, na jaren van watertekort is dat nu al bijna 436 meter. Het wegtrekkende water zet onder de oppervlakte een laag zout af. Als daar in de winter vervolgens zoet water uit de omliggende bergen in sijpelt, smelt het zout weg. Plotseling ontstaan dan zogenaamde zinkgaten, diepe kraters die bomen, mensen en auto’s kunnen opslokken. Foto Menahem Kahana / AFP

De Dode Zee krijgt nog maar 10 procent van de oorspronkelijke toevoer. De rivier de Jordaan is de belangrijkste voedingsader van de Dode Zee. Sinds de jaren vijftig wordt de rivierstroom echter omgeleid om het rivierwater te kunnen gebruiken voor landbouw in Israël, Jordanië en Syrië. Foto Menahem Kahana / AFP

Het asfalt in de autoweg bij kibboets Ein Gedi, aan de Israëlische kant van de Dode Zee, is in elkaar gestort. Vijf jaar geleden reden hier nog niets vermoedende automobilisten over het laagje asfalt dat toen nog de diepe holtes eronder bedekte. Foto Menahem Kahana / AFP

Er is nog maar een derde over van het oorspronkelijke meer. Door de stijgende temperaturen gaat de verdamping nog sneller. Foto Menahem Kahana / AFP

Afspraken over water vormen een essentieel deel van de vredesakkoorden die Jordanië en Israël in 1994 sloten. Jordanië is een van de droogste landen op aarde. Voor Israël is de situatie in de loop der jaren gunstiger geworden. Hoewel ook Israël warm en droog is, kan het land tegenwoordig zoet water exporteren. Dat is voornamelijk te danken aan de techniek van desalinatie, het ontzilten van zeewater. Foto Menahem Kahana / AFP

Jordanië is voor Israël een belangrijke regionale bondgenoot. Nadat de relaties onder de vorige premier Netanyahu enigszins waren bekoeld, probeert de huidige regering de banden aan te halen door meer oog te tonen voor de waterproblemen in het buurland. In juli 2021 maakte Israël bekend 50 miljard liter water per jaar aan Jordanië te gaan verkopen, het dubbele van de huidige levering. Foto Menahem Kahana / AFP

De verdamping van het zoutmeer wordt versneld door industriële activiteit. Israëlische en Jordaanse bedrijven konden decennialang ongelimiteerd mineralen als kalium en magnesium winnen uit het meer. Aan de zouten uit de Dode Zee wordt een helende werking toegedicht. De gewonnen mineralen worden verwerkt in cosmetica, maar ook voor kunstmest en andere industriële toepassingen zijn ze een essentieel bestanddeel. Foto Menahem Kahana / AFP

Om mineralen uit het water te halen, pompen de producenten water uit de Dode Zee in kunstmatige vijvers. Het water verdampt in de zon, de mineralen blijven over. Op het wateroppervlak vormen zich zoutkristallen. Foto Menahem Kahana / AFP

Hoewel de Dode Zee deels in de bezette Westelijke Jordaanoever ligt, profiteert Palestina niet van de inkomsten uit industrie en toerisme. De stranden en toeristenoorden zijn in handen van Israël en Jordanië, net als de fabrieken. Foto Menahem Kahana / AFP

Verdere verwoesting is onvermijdelijk geworden. Om te voorkomen dat er nieuwe zinkgaten ontstaan, zou er jaarlijks een biljoen liter water aan de Dode Zee moeten worden toegevoegd. Foto Menahem Kahana / AFP

Een ambitieus project om via een pijpleiding zeewater van de Rode Zee naar de Dode Zee te brengen en zo het droogvallen van de Dode Zee te vertragen, stuitte op Israëlische onverschilligheid en bezwaren van milieuactivisten en economen. Nadat het plan jaren in de la was blijven liggen, blies Jordanië het deze zomer definitief af. Foto Menahem Kahana / AFP

De levensgevaarlijke zinkgaten zijn de ‘wraak van de natuur’ voor menselijk handelen, zei de Israëlische directeur van de directeur van de regionale milieuorganisatie Ecopeace onlangs tegen persbureau AFP. Foto Menahem Kahana / AFP

In 2017 besloot het Israëlische parlement dat de bedrijven milieubelasting moesten gaan betalen voor het water dat ze aan het meer onttrekken. Foto Menahem Kahana / AFP

Na bezwaar van Dead Sea Works, het Israëlische chemiebedrijf dat zo’n tweederde van het water gebruikt, schold de staat in juni dit jaar echter het grootste deel van de verschuldigde miljoenenbelasting kwijt. Foto Menahem Kahana / AFP

Om het toerisme te behouden, wordt water van het noordelijke naar het zuidelijke gedeelte van de Dode Zee gepompt. Foto Menahem Kahana / AFP