De anonieme Iraanse acteur ‘M’, links. Hij staat zondag op het Amsterdam Storytelling Festival. Naast hem Sahand Sahebdivani, oprichter van de The Mezrab Storytelling School, en regisseur van de voorstelling.

Foto Frank Ruiter

Interview

Bedreigd vanwege zijn geaardheid, en toch staat hij op het podium

homoseksuele Iraanse verteller Onder een schuilnaam vertelt M. komend weekend over de ondergrondse gayscene van Iran. „Zelfs buiten Iran worden deze verhalen niet verteld.”

Het was helemaal niet zijn bedoeling Iran te ontvluchten. Hij zou slechts twee weken van huis zijn, inspiratie opdoen voor zijn werk bij de internationale architectuurtentoonstelling Batimat in Parijs. Hij ging nog even op bezoek bij een vriend in Nederland toen zijn vriendje hem vanuit Teheran belde: ze hebben een aantal van ons opgepakt, misschien moet je nog even daar blijven. „En nu ben ik hier al vijf jaar.”

In Iran runde M. (35) met een groep een website over seksualiteit, waarmee ze de verre dorpen wilden bereiken. Daarop stond dat het niet erg is als je je anders voelt. Net nu M. in Nederland was, ontdekten de autoriteiten wie er achter de site zaten.

Die zware mist. Ik kan niet ademen door deze fucking mist. Ik loop, ik ren. Sneller en sneller. Ik beland op een bankje in het Beatrixpark. Ik controleer nog een keer mijn telefoon en ja: ik ben echt gebeld. Ik zie hoveniers in het park. In hun handen hebben ze dozen bloemen. Een pakt er een viooltje uit. Er zitten nog wortels aan. Voorzichtig stopt hij hem in de grond en drukt de aarde aan. En nog een, en nog een…

Alleen zonder naam en zonder herkenbare foto wil M. zijn verhaal vertellen. Voor als hij ooit nog naar Iran wil. Maar de belangrijkste reden dat hij deze week tijdens The Amsterdam Storytelling Festival anoniem, en met slechts een stoel en kettingzweep op het podium, vertelt over zijn ervaringen in de ondergrondse gayscene van Iran, is omdat zijn ouders niet weten dat hij homo is. „Ze hebben al twee kinderen verloren. Ik wil ze niet in de laatste fase van hun leven met een nieuw probleem opzadelen.” Zijn ouders zien homoseksualiteit als een ziekte. Hij is bang dat ze zullen worden lastiggevallen door de buurt. In Iran kun je ervoor worden opgehangen.

In de voorstelling noemt hij zich Nasim. Een van de namen in Iran die niet ‘gendered’ is, die zowel door mannen als vrouwen wordt gedragen. Het betekent iets als ‘zachte bries’. M. is een vrolijke verschijning. Hij heeft kuiltjes in de wangen en kin, een diamantje in zijn linkeroor, en krulletjes. Hij lacht met een ondeugende twinkeling in zijn ogen.

Vier jaar geleden gebruikte M. een masker. Hij had met een vriend het initiatief genomen voor de Iraanse boot op Pride Amsterdam, maar zelf hoefde hij daar niet op. Hij wist dat tv-zender BBC Persian was uitgenodigd en in Iran kijken veel mensen BBC Persian. Als organisator kon hij toch niet aan de kant blijven, wierpen zijn vrienden hem toe. En zo hield hij tijdens de vaartocht een bord omhoog met: ‘Mama, dit masker is voor jou’.

Niet veel later klopte M. aan bij The Mezrab Storytelling School in Amsterdam. In het theaterzaaltje aan het IJ trof hij de mede-oprichter van de school, Sahand Sahebdivani, die een crowdfundingsfeest voor de Iraanse boot had georganiseerd. Ze praatten uren. Ze besloten dat Sahebdivani het verhaal van M. zou gaan regisseren voor The Amsterdam Storytelling Festival, waarvan Sahebdivani directeur is.

Lees meer over het gay leven in Iran: Iran accepteert ‘foutjes van God’ (2005)

In Four weddings (and an Iranian funeral) vertelt M. over de feesten van oudere mannen met villa’s buiten de stad. Over de verstoorde seksuele ontwikkeling van jongens (en meisjes) die dan maar onderling seks hebben. Hoe zijn verre neef na de seks tegen hem zei: „Waarom neuk je als een flikker?” Over homoseksuele gelovigen die van zichzelf alles mogen doen, behalve ‘ontvangen’. Over de politie die ook op Grindr zit.

Het zijn verhalen die volgens M. ook buiten Iran niet worden verteld. Een groot deel van de Iraanse gemeenschap in Nederland denkt net zo conservatief over homoseksualiteit. Hij heeft hier één Iraanse hetero vriend: Sahand.

Toch staat hij op het podium, en dit is waarom: „De laatste jaren realiseer ik me wat vrijheid is. Wat jezelf zijn betekent. Als dit leven is, wat was ik dan aan het doen in Iran?” Hij gunt iedereen de vrijheid te voelen die hij nu voelt. „Al is het maar voor een dag.”

Soms betekent vrij zijn kunnen ademen. Voor het eerst. Dan ontspannen ze spieren waarvan ze niet wisten dat ze die hadden. Ze realiseren zich dat ze niet zichzelf zijn geweest. Dat ze daarom niet geliefd zijn geweest, omdat de persoon van wie werd gehouden iemand was die ze pretendeerden te zijn.

Four weddings (and an Iranian funeral) speelt zondag tijdens The Amsterdam Storytelling Festival in Podium Mozaïek, Amsterdam, en op 18 december in Theater Zuidplein, Rotterdam.