Ministerie EZ schakelde gedeputeerde in voor steun in gasdebat Tweede Kamer

Gaswinning Gedeputeerde Henk Staghouwer schreef op verzoek van demissionair minister Blok een brief om de minister te steunen in het afwijzen van twee amendementen van de Tweede Kamer.

Door de aardbevingenzwaar beschadigd huis in het gehucht Fraamklap.
Door de aardbevingenzwaar beschadigd huis in het gehucht Fraamklap. Foto Kees van de Veen

De provincie Groningen heeft vlak voor een belangrijk debat over het versterken van huizen in aardbevingsgebied op verzoek van demissionair minister Stef Blok (Economische Zaken en Klimaat, VVD) een brief gestuurd om hem te steunen in het afwijzen van twee door de Tweede Kamer aangenomen amendementen. De bewindsman gebruikte die brief vervolgens om kritiek uit de Kamer te neutraliseren.

Dat blijkt uit onderzoek van Dagblad van het Noorden (DvhN)

Die amendementen op een nieuwe versterkingswet regelden dat Groningers met schade juridische bijstand en financieel advies krijgen en zelf de versterking van hun huizen kunnen regelen. Blok zag die voorstellen niet zitten, omdat ze volgens hem onwerkbaar waren en veel te duur.

In de brief, ondertekend door de Groningse gedeputeerde Henk Staghouwer (ChristenUnie), kreeg Blok steun van de gedupeerde regio zelf voor zijn voornemen om de voorstellen van de Tweede Kamer voorlopig niet uit te voeren. Dit terwijl met de amendementen geprobeerd werd tegemoet te komen aan jarenlange klachten van gedupeerden dat ze gek werden van alle verschillende schaderegelingen en meer eigen regie wilden, of juridische hulp bij het vechten voor hun rechten.

Een provinciale topambtenaar bevestigt aan DvhN dat de steunbrief op verzoek van de minister werd opgesteld: „Voor de behandeling in de Tweede Kamer vroeg EZK inderdaad steun vanuit de regio omdat het anders leek of de minister niemand een plezier deed met de wet.” De brief werd volgens deze ambtenaar „zeer gewaardeerd” door EZK.

Formele brief

Dat de brief voor Blok belangrijk was, blijkt ook uit stukken die DvhN opvroeg op grond van de Wet openbaarheid van bestuur. Uit intensief mail- en appverkeer tussen provinciale ambtenaren op 14 juni dit jaar – twee dagen voor het debat in de Tweede Kamer – blijkt dat het ministerie haast heeft. Een provincie-ambtenaar mailt: „Brief moet vandaag in Den Haag op route ter voorbereiding van het Kamerdebat.”

Maar alleen een brieftekst blijkt niet voldoende. Er moet een formele versie komen: op briefpapier van de Provincie, met een handtekening van Staghouwer, zo blijkt uit de interne correspondentie.

Nog geen half uur nadat de provincie de brief van Staghouwer naar ambtenaren van Blok mailen, spelen die het door naar journalisten van RTV Noord en DvhN. Zij berichten direct op hun websites dat de provincie in het conflict met de Tweede Kamer de kant van de minister kiest.

Deze snelle berichtgeving brengt Staghouwer, die als gedeputeerde is belast met de gevolgen van de aardbevingen, in problemen. Hij verstuurde de brief namens het Versterkingsoverleg Groningen (VOG) – een overlegorgaan met lokale bestuurders. Die hebben de brief dan nog niet gezien of geaccordeerd. „Och jezus”, appt de provinciale topambtenaar een collega als hij hoort wat er is gebeurd.

Loopjongen

Tegen DvhN noemen hoogleraren staats- en bestuursrecht de gang van zaken ongehoord. Volgens hoogleraar Wim Voermans van de Universiteit Leiden probeerde Blok de amendementen „buiten het normale democratische wetgevingsproces buiten werking te stellen”, en heeft gedeputeerde Staghouwer zich „als een soort loopjongen laten lenen om de Tweede Kamer te bespelen”.

In het Tweede Kamerdebat twee dagen later gebruikt Stef Blok de brief om te pleiten voor het laten ingaan van de nieuwe wet zonder de amendementen. Volgens hem is dat nodig om de versterkingswet versneld in te voeren: „Ik voel mij daarin gesterkt door de brief die wij gisteren kregen van het provinciebestuur in Groningen, dat ook aangaf dat ze het belang van urgentie delen.” De Kamer weigert dat echter, waardoor Blok nu met een novelle de wet gaat aanpassen voordat de Eerste Kamer er over stemt.

Lees ook dit interview: ‘Deze mensen hebben niet om de bevingen gevraagd. Het is ze aangedaan’

De regio reageert verbijsterd op de brief. „Bizar en heel treurig”, zegt voorzitter Jan Wigboldus van het Groninger Gasberaad tegen het DvhN. „De provincie Groningen zou er voor de bewoners moeten zijn.” Ook Coert Fossen bestuurslid van bewonersvereniging de Groninger Bodem Beweging is verbaasd: „Wij zijn er altijd vanuit gegaan dat we als regio samen optrokken. Het is heel onaangenaam om dan zoiets te lezen.” De Statenfractie van de SP heeft een spoeddebat aangevraagd met gedeputeerde Staghouwer.

Met medewerking van Mark Middel