De Franse minister voor Ecologische Transitie Barbara Pompili tijdens een bezoek aan een windpark in Chemillé-en-Anjou dat wordt beheerd door een groep burgers.

Foto Karoll Petit/Hans Lucas/AFP

Interview

Franse minister: 'Glasgow is niet de top van de laatste kans. Het is nooit te laat'

Klimaat De gele hesjes toonden Frankrijk de valkuilen van het klimaatvraagstuk, het burgerparlement het begin van een oplossing. En kernenergie moet tot het pakket horen. Dat zeggen milieuminister Barbara Pompili en staatssecretaris voor Europese Zaken Clément Beaune in de aanloop naar het Franse EU-voorzitterschap.

Een klein oponthoud bij de ingang van filmmuseum Eye in Amsterdam, afgelopen vrijdag. Clément Beaune, de Franse staatssecretaris voor Europese Zaken, is zijn wekelijkse videoboodschap La Minute Européenne (het Europees minuutje) aan het opnemen, die hij via sociale media verspreidt. Beaune is in Nederland voor een werkbezoek samen met zijn collega Barbara Pompili, de Franse minister voor Ecologische Transitie.

„We zijn vandaag in Amsterdam. Er resten ons nog enkele dagen voor de COP26 en zestig dagen om het Franse voorzitterschap van de Europese Unie voor te bereiden”, zegt Beaune tegen zijn smartphone. „Samen willen wij van het Franse voorzitterschap een belangrijk moment maken voor het klimaat en voor het milieu.”

Beaune (40) en Pompili (46) moeten het imago van een jong, dynamisch, Europees en groen Frankrijk uitdragen. Frankrijk ziet zichzelf als de beschermheer van het klimaatakkoord van Parijs, waarvan Glasgow de ambities moet bevestigen. Ook het Franse voorzitterschap van de EU van januari tot juni gaat gedomineerd worden door de klimaatkwestie en de Europese rol daarin. Daarbij mag wat Frankrijk betreft ook kernenergie een rol spelen.

Beaune wordt in Franse media de ‘chou-chou’ (lievelingetje) van president Macron genoemd. Pompili komt net als Macron uit Amiens. Ze stamt uit de groene partij EELV en haar collega-ministers zien haar als te militant en verwijten haar een gebrek aan loyaliteit. Maar vandaag is de boodschap positief en unaniem.

Ja, we zijn met de trein uit Parijs gekomen, zegt Pompili in een vergaderzaaltje in Eye. De tijd dat politici zich laten betrappen in privéjets is voorbij. Zeker in Frankrijk, dat van het verbieden van korte afstandsvluchten juist een speerpunt heeft gemaakt. Tenminste, Economieminister Bruno Le Maire maakte er vorig jaar een voorwaarde van voor de staatssteun aan Air France, het burgerparlement over het klimaat heeft het geëist, en de klimaatwet die uit dat burgerparlement is voortgekomen maakte het officieel.

Toch kun je nog altijd een retourtje Parijs-Bordeaux boeken met Air France voor 50 euro. Gaat het niet allemaal heel traag?

Pompili: „Kijk, de klimaatwet is pas afgelopen zomer goedgekeurd, het duurt even voor zoiets uitgevoerd wordt. Het gaat in Frankrijk ook maar om een beperkt aantal vluchten. Het is vooral de bedoeling mensen aan het denken te zetten over wat het meest geschikte vervoermiddel is. De trein is voor korte verplaatsingen niet alleen interessant om ecologische redenen, het is vaak ook veel praktischer dan het vliegtuig. U noemt nu dit voorbeeld, maar er staat nog veel meer in de wet, en alles wat wij daarin hebben gestopt vertrekt vanuit dat idee mensen anders te laten nadenken, en dan te laten handelen.”

De deelnemers aan het burgerparlement zijn nochtans niet tevreden. Zij geven de regering een 2,5 uit 10 voor de manier waarop hun voorstellen zijn omgezet in de klimaatwet.

Pompili: „Allereerst zijn we erg trots dat we dit initiatief hebben gelanceerd. President Macron heeft dit gedaan omdat er een sterke vraag was van burgers om nauwer betrokken te worden bij grote politieke beslissingen. De aanleiding in Frankrijk was natuurlijk de gelehesjescrisis, die aantoonde dat een deel van de bevolking zich niet gehoord voelde en juist het gevoel had dat zij de prijs moest betalen voor de ecologische transitie.

Lees ook ‘Wij waren 150 steentjes in de schoenen van Macron’

„De gele hesjes vormden een elektrische schok die tot ver buiten Frankrijk is aangekomen. Elke keer als ik een ander Europees land bezoek krijg ik vragen over de gele hesjes. Het heeft echt duidelijk gemaakt hoe onze samenleving aan het veranderen is en hoe belangrijk het is om de politieke besluitvorming aan te passen aan de nieuwe situatie.

„Het burgerparlement is een eerste stap geweest in die richting. En zoals elke vernieuwing was die niet perfect. Het heeft zijn positieve en zijn negatieve kanten gehad en daar moeten wij lessen uit trekken. Als we het vandaag opnieuw moesten doen, dan kan ik mij voorstellen dat wij het een en ander anders zouden organiseren. Wellicht hadden we de vraag niet zo breed moeten stellen. In de praktijk hebben wij aan honderdvijftig burgers gevraagd om het hele beleid om te gooien. Een ander punt was de belofte van president Macron om alle voorstellen van het burgerparlement over te nemen. In de praktijk bleek dat niet mogelijk omdat er conflicten waren met Europese en internationale regels. Waar dat het geval was, hebben wij dat ook uitgelegd.

„Maar als ik mensen hoor zeggen dat het burgerparlement een mislukking is geweest, dan ben ik het daar absoluut niet mee eens. Het is een eerste stap. En ik hoor van veel Europese collega’s, laatst nog in Oostenrijk, dat ze ook met zo’n burgerparlement aan de slag willen.”

Staatssecretaris voor Europese Zaken Clément Beaune stapt in de Connecting Europe Express, een speciale trein die door Europa toert om reizen per trein te promoten als klimaatvriendelijker vervoersalternatief. France Relance is het overheidsprogramma waarmee Frankrijk naar een duurzamer klimaat wil. Foto Romuald Meigneux/AFP

Veel deelnemers zijn door de ervaring experts geworden die volledig overtuigd zijn geraakt van de klimaatzaak.

Pompili: „Precies, en dat is voor mij de belangrijkste les. Dat mensen wanneer ze goed geïnformeerd worden de grootste pleitbezorgers worden van de ecologische transitie en voorstellen doen die soms verder gaan dan wat ngo’s van ons vragen.”

De opdracht van het burgerparlement was om de klimaatzaak te verzoenen met het sociaal-economische. Dat is niet gelukt: Macron heeft een veto uitgesproken tegen de dividendbelasting die alles moest financieren. De recente maatregel om lage inkomens honderd euro te geven om stijgende brandstofprijzen te compenseren, suggereert weer dat men beducht is voor een nieuwe gelehesjesopstand.

Pompili: „Wij hebben een hele reeks maatregelen genomen op de lange termijn. Er zijn dit jaar 800.000 subsidies uitgekeerd voor het renoveren van energieverslindende woningen, we gaan eind dit jaar op ongeveer hetzelfde aantal uitkomen voor de omschakeling naar zuinigere auto’s. Dat is een enorm succes.

„Maar als we geconfronteerd worden met een conjuncturele crisis, zoals nu het geval is met de prijsstijgingen van gas, elektriciteit en benzine, kan je niet zomaar zeggen dat wie dat niet kan betalen maar zijn plan moet trekken. Dit gaat over het eind van de maand. En dus moeten wij bovenop de structurele maatregelen ook een aantal eenmalige maatregelen nemen om de armste mensen te helpen. Want er zijn mensen die echt niet zonder de auto kunnen, omdat zij op het platteland wonen of omdat het openbaar vervoer voor hen geen oplossing is. Als je een maatschappelijk draagvlak wilt creëren voor de structurele maatregelen, moet je daar rekening mee houden.”

Beaune: „Ik wil daaraan toevoegen dat we de prijzen voor energie dus niet verlaagd hebben. Met die honderd euro hebben wij mensen willen helpen om een tijdelijk moeilijk moment door te komen. Maar we moeten ook coherent zijn. We mogen niet het signaal geven dat alles bij het oude blijft, dat energie niet veel hoeft te kosten.

„Ook de andere Europese landen hebben lessen getrokken uit de Franse gelehesjescrisis. En dat is dat je de transitie moet doorzetten, maar ook moet begeleiden. Dat is de basis van het Europese ‘Fit for 55’-pakket: dat elke maatregel gepaard moet gaan met sociale maatregelen om mensen te helpen die de auto echt nodig hebben, of die niet het geld hebben hun woning te renoveren.”

Macron heeft gezegd dat in Glasgow de beslissingen moeten worden genomen waar de urgentie van de situatie om vraagt. Maar volgens het VN-rapport zijn alle maatregelen samen nog onvoldoende.

Pompili: „We moeten ophouden met over Glasgow te praten als de top van de laatste kans. Het is nooit te laat, de strijd voor het klimaat is er een van lange adem. En een top als deze is een verbindend moment, het maakt het mogelijk om toezeggingen te krijgen die je anders nooit had gekregen. In juni zijn alle G7-landen akkoord gegaan om te stoppen met het financieren van steenkolencentrales, inclusief Japan, dat de tweede grootste financier van steenkolencentrales ter wereld is. Dat is enorm. Ik herinner u eraan dat een steenkolencentrale gelijk staat aan de uitstoot van een miljoen auto’s. In september is ook China akkoord gegaan om te stoppen met bouwen van steenkoolcentrales in de wereld. Dat zijn honderden miljoenen tonnen CO2 die niet worden uitgestoten. Oké, het is niet perfect. We zouden allemaal graag hebben dat China klimaatneutraal wordt in 2050 en niet in 2060. Maar het gaat vooruit.”

Zonder kernenergie gaan we klimaatneutraliteit tegen 2050 niet halen

Clément Beaune Frans staatssecretaris voor Europese Zaken

Frankrijk heeft in een open brief met negen, vooral Oost-Europese landen gepleit om kernenergie aan te merken als groene energie. Gaat Frankrijk van zijn EU-voorzitterschap gebruik maken om kernenergie opnieuw op de agenda te zetten?

Beaune: „Wij gaan daar het voorzitterschap niet voor gebruiken omdat het voorzitterschap een zekere neutraliteit veronderstelt. Het is belangrijk dat er in de Europese Raad voor het eerst een meerderheid is van landen die niet alleen kernenergie willen gebruiken, maar die ook vinden dat kernenergie deel moet uitmaken van het scala aan mogelijkheden. Want zonder kernenergie gaan we klimaatneutraliteit tegen 2050 niet halen.

Lees ook Nu gas zoveel kost, toch maar kernenergie omarmen in Europa?

„We moeten loskomen van het ideologische debat, waarbij men voor of tegen kernenergie is. Het moet een optie zijn. In Nederland is het debat aan het evolueren. Je hebt landen die zelf hebben gekozen voor het stoppen met kernenergie, maar die op Europees vlak akkoord zijn dat kernenergie tot het pakket moet behoren. Het is niet redelijk om maar één strategie te hebben.

„Duitsland blijft natuurlijk een groot vraagteken, omdat we niet weten welk standpunt de nieuwe regering gaat innemen. Wij gaan Duitsland niets opdringen. Het is hun absolute recht om door te gaan met het stoppen met kernenergie. Maar op Europees niveau zullen we niet één strategie hebben, niet alleen omdat de lidstaten andere politieke keuzes maken maar ook en vooral omdat de situatie van land tot land verschilt. We kunnen niet van Polen eisen dat zij op dezelfde manier nadenken over de mix van kernenergie als Duitsland.”

En daarmee komt het gesprek tot een einde. „Wij moeten de trein halen.”