Opinie

De computer prikt dwars door je mondkapje heen

Marc Hijink

De Eerste Mondkapjesplicht in Nederland duurde ruim een half jaar. Het ontmaskeren daarna was wennen. Bij mensen die ik net had leren kennen, voelde de eerste maskerloze ontmoeting als een hernieuwde kennismaking: Ah, zie jij er zo uit?

Mondkapjes mogen dan bescherming bieden tegen virusdeeltjes, ze helpen niet tegen gezichtsherkenningssoftware. Computers kijken door een masker heen naar eigenschappen van je gezicht die een camera genadeloos registreert.

Het Japanse techbedrijf NEC kan bijvoorbeeld met een accuratesse van 99,9 procent mensen met een mondmasker herkennen. Ook de poortjes in de Moskouse metro, waar je kunt betalen door je gezicht te laten zien, herkennen reizigers met een masker.

Gezichtsherkenning is ons dagelijks leven binnengeslopen, verpakt als gebruiksgemak. In je eigen broekzak: iPhones laten zich met een gezicht ontgrendelen (met mondkapje gaat dat nog moeizaam). Op de luchthaven: op Schiphol kun je je gezicht gebruiken – in combinatie met een paspoortscan – om naar de gate te gaan. Ook bij festivals in Limburg konden bezoekers met een selfie en een scan van het identiteitsbewijs sneller naar binnen.

Dat zijn toepassingen waar we zelf bij zijn en zelf akkoord mee gaan. Het gevaar is dat we, afgeleid door gebruiksgemak, blasé raken voor de toepassingen waarbij gezichtsherkenning ongemerkt als surveillancegereedschap gebruikt wordt.

Als je je continu bekeken weet, kun je niet langer vrij bewegen. Je bent overgeleverd aan software die regelmatig fouten maakt. De EU wil daarom ‘realtime’ gezichtsherkenning in de openbare ruimte verbieden – behalve in uitzonderlijke gevallen zoals een vermist kind of acute terreurdreiging.

Invoering van die wet vergt jaren. Het Europees Parlement stemde afgelopen maand alvast voor een volledige ban van surveillance met gezichtsherkenning. Specifiek werd Clearview.AI genoemd, een Amerikaans bedrijfje dat meer dan drie miljard foto’s van gezichten van websites en sociale media verzamelde. Die zoekmachine wordt veel gebruikt door overheidsdiensten om verdachten op te sporen.

Gebruikte de Nederlandse politie Clearview.AI? Nee, zei demissionair minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) in september. Bovendien: „Biometrische surveillance, in de zin van realtime gezichtsherkenning, wordt op dit moment in Nederland niet gedaan.”

Maar de minister van Justitie en Veiligheid, Ferd Grapperhaus (CDA), voegde een ‘nader antwoord’ toe. „Voor het gebruik van biometrische surveillance in de publieke ruimte door de politie, in de zin van realtime gezichtsherkenning, wordt op dit moment in de politieorganisatie geen toestemming gegeven.” Vrij vertaald: het mag niet, maar we sluiten niet uit dat het gebeurt.

Wat doet Facebook?

Clearview.AI is niet de enige firma met miljarden gezichten in zijn database. Tot 2019 scande Facebook (tegenwoordig Meta) automatisch gezichten in alle foto’s en koppelde dat aan de werkelijke identiteit van mensen. In Europa werd die functie in 2012 uitgezet, na druk van privacyorganisaties.

Deze week maakte Meta bekend het gebruik van gezichtsherkenning in de Facebook-app verder te beperken. Voor andere divisies, als Instagram of ‘slimme’ brillen, is de techniek niet stopgezet.

Meta stort zich nu op virtual reality-headsets en brillen die continu hun omgeving scannen. Het bedrijf traint software om de wereld „door jouw ogen” te zien. Een soort Google Streetview, vanaf ieders hoofd gefilmd.

Zulke brillen worden net zo populair als telefoons, denkt Mark Zuckerberg. Een potentiële ‘killer-app’ – en nachtmerrie – is een bril die iedereen in je buurt herkent, met of zonder mondkapje.

Meta belooft dat alle testgebruikers en de mensen in hun omgeving om toestemming is gevraagd. Op de beelden worden bovendien gezichten en nummerborden onherkenbaar gemaakt.

Helaas leert de ervaring dat we techbedrijven niet op hun blauwe ogen of blauwe logo’s kunnen vertrouwen. Onderschat nooit Silicon Valley’s honger naar data. En vrees de ‘bij nader inzien’-antwoorden van de overheid. Dat verbod op realtime gezichtsherkenning moet er komen, heel snel.

Marc Hijink schrijft over op deze plek wekelijks over technologie. Twitter: @MarcHijinkNRC

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.