Grieken lappen zeerecht aan hun laars en slepen 375 migranten naar Turkije

Migratie De Griekse kustwacht sleepte een migrantenboot dagenlang naar Turkije, in strijd met het zeerecht. Een illegale pushback, zoals hulporganisaties zeggen? Nee, een reddingspoging, beweert Athene.

Het Turkse vrachtschip vol migranten afgelopen vrijdag, nabij de kust van Kreta.
Het Turkse vrachtschip vol migranten afgelopen vrijdag, nabij de kust van Kreta. Foto Griekse kustwacht/Reuters

Uitgehongerd en uitgeput waren de 375 overwegend Afghaanse migranten toen ze zondag van boord mochten. Vier dagen hadden ze vastgezeten op een Turks vrachtschip, terwijl het onder escorte van de Griekse kustwacht van het eiland Kreta richting de Turkse kust werd gesleept, 280 kilometer verderop. Al die tijd kregen ze geen water, voedsel en medische zorg, terwijl Griekenland met Turkije steggelde over hun lot.

Het schip was donderdag vanuit Turkije vertrokken naar Italië, waar de migranten asiel wilden aanvragen. Maar door slecht weer en motorproblemen voer het richting het Griekse eiland Kreta. De motor hield er zeven kilometer van het Kretense havenstadje Ierapetra mee op – ongeveer twintig minuten varen. De Griekse kustwacht was snel ter plaatse. Maar in plaats van het schip naar de dichtstbijzijnde haven te brengen, zoals het zeerecht dicteert, begon de kustwacht het richting Turkije te slepen.

De Griekse regering probeerde de situatie aanvankelijk stil te houden. Maar de pers kreeg er lucht van en begon vragen te stellen. Helemaal nadat de Noorse organisatie Aegean Boat Report foto’s en video’s publiceerde, gemaakt door de opvarenden, waarop te zien was dat een boot van de Griekse kustwacht naast het schip voer en dat er gewapende officieren aan boord waren. Waar werd het schip heen gebracht? Was hier sprake van een enorme pushback?

Route van teruggesleept Turks vrachtschip

Daar leek het wel op. De kustwacht kwam met het schip steeds meer in de buurt van Turkije. Maar door alle media-aandacht was het onmogelijk geworden om het heimelijk terug te duwen naar Turkse wateren. Daarom zette de Griekse regering druk op Turkije om het schip terug te nemen, met het argument dat het daar vandaan kwam en onder Turkse vlag vaart. Dit was volgens de Grieken in overeenstemming met de vluchtelingendeal die de EU en Turkije in 2016 sloten.

Maar de juridische basis voor dit argument ontbreekt. Hoewel de vluchtelingendeal Turkije verplicht om de smokkel van migranten naar de Griekse eilanden te voorkomen, staat nergens dat het boten moet terugnemen uit Griekse wateren. Daarom beweerde de Griekse regering – ten onrechte – dat het schip met Turkse vlag was onderschept in internationale wateren. Maar dankzij de coördinaten die opvarenden naar Aegean Boat Report hadden gestuurd, was dat gemakkelijk te weerleggen.

Dagen van geheimzinnigheid

Omdat Ankara het schip niet accepteerde, werd het naar het Griekse eiland Kos gesleept, dat vlakbij de Turkse badplaats Bodrum ligt. Na dagen van geheimzinnigheid sprak de Griekse regering ineens trots van de grootste reddingsoperatie in het oosten van de Middellandse Zee. Minister van Migratie en Asiel Notis Mitarachi zei dat Griekenland opnieuw bewijst dat het land mensenlevens op zee beschermt, en noemde het incident „de zoveelste gevaarlijke en illegale reis vanaf de Turkse kust – mogelijk gemaakt door criminele bendes”.

Critici zetten daar hun vraagtekens bij. Want als het de Griekse regering echt te doen was om het redden van mensenlevens, waarom heeft de kustwacht het schip dan dagenlang richting Turkije gesleept, zonder de opvarenden elementaire hulp te bieden?

Dankzij pushbacks nam het aantal migranten dat arriveert in Griekenland sterk af: van 75.000 in 2019 tot 6.700 dit jaar

Lees ook: Nieuw IJzeren Gordijn aan de oostgrens van de EU

Aegean Boat Report wees er fijntjes op dat de Griekse kustwacht dit jaar al ruim twintigduizend migranten onder dwang terugstuurde naar Turkije, vaak na hen te hebben beroofd van geld, paspoort en andere bezittingen. Dankzij die pushbacks nam het aantal migranten dat arriveert in Griekenland sterk af: van 75.000 in 2019 tot 6.700 dit jaar. Toch klaagt Athene dat steeds meer mensen op illegale wijze de grens proberen over te steken.

Dit leidt tot spanningen tussen Griekenland en Turkije, die elkaar ervan beschuldigen de vluchtelingendeal te schenden. Volgens Athene werken de Turken heimelijk samen met criminelen bij de smokkel van migranten. En Ankara laat geen mogelijkheid onbenut om te beweren dat de Grieken zich schuldig maken aan pushbacks.