Opinie

Alsof het hier zo geweldig is! Guantánamo is er nog steeds

Onlangs hoorden drie gevangenen dat ze weg mogen uit Guantánamo Bay. Maar zag dat het nog jaren kan duren voor ze ook weg zijn.

Dwars

Doorgaans zit ik op deze plaats te hakken op de Midden-Oosterse bewinden voor hun vele schendingen van vele mensenrechten. Alsof het hier allemaal zo geweldig is.

Ik stuitte op het bericht dat de Amerikaanse autoriteiten afgelopen maand akkoord zijn gegaan met vrijlating van drie gedetineerden in hun buitenwettelijke folterkamp Guantánamo Bay. Goed nieuws! Hm, misschien een eerste stapje op weg naar goed nieuws, en zelfs dat misschien is misschien nog te positief. Als de autoriteiten een gedetineerde op zich geen veiligheidsrisico meer vinden, laten we zeggen omdat hij er al tien tot twintig jaar bij vergissing zit, wil dat nog niet zeggen dat hij ook vrijkomt. Er moet bijvoorbeeld een land worden gevonden dat hem wil opnemen en waartegen Washington niet om veiligheidsredenen enig bezwaar heeft – het Congres wil niet dat hij te dicht bij Amerikaans grondgebied terechtkomt. Want allemaal terroristen natuurlijk.

De drie van vorige maand voegen zich bij tien mannen die al langer weg mogen. Van die tien zitten er drie al meer dan tien jaar te wachten op hun daadwerkelijke vertrek. Eén kreeg zes jaar geleden te horen dat hij in principe vrijkomt, en de overige zes hoorden dat eerder dit jaar. Hoe lang ze nog zullen moeten wachten is niet te zeggen.

Lees ook Guantanamo Bay: twintig jaar buiten de rechtsorde

Dit jaar heeft één gevangene daadwerkelijk Guantánamo verlaten, de Marokkaan Abdul Latif Nasser, die zoals zovele medegedetineerden nooit is aangeklaagd. Het fiat voor zijn vertrek was al onder president Obama gegeven, maar het was er gewoon niet van gekomen. Ja, onder die Obama die in 2009 had beloofd om Guantánamo binnen een jaar te sluiten en een eind te maken aan de folterpraktijken. President Trump speelde juist met de gedachte er méér verdachten vast te zetten, maar dat is evenmin gebeurd. Ga naar theotherlatif.org als u in een serie podcasts door naamgenoot Abdul Latif van Radiolab wilt horen hoe dit nerdy suburban Muslim kid terechtkwam in Guantánamo Bay.

Om in de sfeer te komen voor deze column ging ik vorige week naar de dansvoorstelling Freedom van het Groningse gezelschap NITE, en het lukte heel aardig, met die sfeer. De recensie in deze krant zegt: naargeestig, zwartgallig, ik zeg overdonderend en beklemmend. Freedom bonkt er wat mij betreft de onvrijheid in, en nogal realistisch de foltering, van de Mauretaniër Mohamedou Ould Slahi, de bekendste ex-gedetineerde van Guantánamo. Heeft u The Mauritanian gezien, de film gebaseerd op Slahi’s bestseller Guantánamo Diary? Slahi zat 14 jaar onschuldig vast en kwam in 2016 vrij. Hij schreef mee aan Freedom, en hij zou als writer in residence van NITE en cultuurcentrum De Balie allang in Nederland zijn, maar de IND wijst naar een twintig jaar oude Duitse ongewenstverklaring. Geen visum. Slahi is lang niet de enige ex-gedetineerde die zelfs na zijn vertrek uit Guantánamo toch niet vrij is.

Lees ook ‘Uit eigen ervaring weet ik nu dat wanneer je de VS tegen je hebt, je de hele wereld tegen je hebt’

Van de 780 terreurverdachten die vanaf januari 2002 in het kader van de War on Terror in Guantánamo werden opgesloten, zitten er nog 39 vast, onder wie de 13 die weg mogen. Zoals de Jemeniet Tofiq al-Bihani. Die werd in 2002 in Iran opgepakt en via via aan de Amerikanen doorgegeven die hem eerst naar een black site van de CIA en toen naar Guantánamo stuurden. In 2010 besloten de autoriteiten dat hij weg kon en in 2016 kreeg hij te horen dat hij naar Saoedi-Arabië zou vertrekken. Op het laatste moment werd zijn vertrek zonder nadere verklaring geannuleerd, en hij zit er nog steeds.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.