Opinie

De opdracht van Glasgow: concrete, ambitieuze doelen voor de korte termijn

Klimaattop COP26

Commentaar

De uitstoot van schadelijke broeikasgassen bevindt zich, anderhalf jaar na de uitbraak van corona, alweer op een recordniveau. De stijging van de zeespiegel valt hoger uit dan tot nu toe verwacht, aldus het KNMI en het IPCC waarschuwde in augustus dat klimaatverandering mogelijk sneller gaat dan de modellen laten zien. De meeste landen maken nauwelijks aanstalten om winning en gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen.

De afgelopen dagen, in aanloop naar de klimaattop COP26 in Glasgow, nam het aantal verontrustende rapporten over de toestand van het klimaat in rap tempo toe. Klimaatverandering, door de aard van het probleem vaak ervaren als een ongeluk in slowmotion, kan hooguit een paar keer per jaar van genoeg nieuwsurgentie worden voorzien. Met enig cynisme kan worden vastgesteld dat natuurrampen en extreme weerssituaties helpen het probleem zichtbaar te maken. En ook de klimaattop, die zondag begint en waar delegaties van zo’n tweehonderd landen samenkomen, is zo’n urgentieverhogende gebeurtenis.

De centrale boodschap van het recente papierwerk is moedeloos makend: wat er de afgelopen jaren ook is gebeurd, het is niet genoeg. De wereldwijde klimaatdoelen die in 2015 in Parijs werden vastgelegd om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen, zijn de afgelopen zes jaar nauwelijks dichterbij gebracht. De plannen zijn onvoldoende om de temperatuurstijging op aarde te temperen tot ‘ruim onder de 2 graden Celsius’, en liever nog maximaal anderhalve graad. Op voorhand wordt nu al gesproken over de mislukte top van Glasgow.

Moedeloosheid en pessimisme overheersen kortom al snel als het gaat om het klimaat, en dat is begrijpelijk. Het is ook een schier onmogelijke opgave waar de wereld zichzelf voor geplaatst heeft. Zo’n beetje alles wat de afgelopen decennia onder het mom van vooruitgang als succes is gevierd, lijkt aan herziening toe. Efficiënte landbouw en betaalbaar eten, de mogelijkheid tot internationale reizen, een gasfornuis en centrale verwarming in elke woning. Verworvenheden van het moderne leven gaan over de grenzen van de draagkracht van de aarde heen.

Ook zijn de nationale belangen niet makkelijk op één lijn te brengen. Minder ontwikkelde regio’s in Afrika en Azië claimen terecht dat zij recht hebben op jaren economische groei, alvorens zij zich aan de klimaatafspraken gaan houden. Er spelen geopolitieke overwegingen voor landen als Rusland en China om zich afzijdig te houden van al te strikte klimaatafspraken. En ook in westerse democratieën (Europa, VS) lopen politici liever om het klimaatprobleem heen dan daadwerkelijk de noodzakelijke maatregelen met hun burgers te delen. Het is te groot, te complex, te ingrijpend.

Stoplappen als haalbaar en betaalbaar leggen onvoldoende de kern bloot: doorgaan op de oude weg is geen optie meer. Burgers en bedrijven die wel in actie (willen) komen, weten vaak niet hoe. Zij willen een heldere richting van hun regeringen, maar die blijft vooralsnog uit. Het is dan ook moeilijk om optimistisch te blijven, en toch is optimisme precies wat er wél nodig is om klimaatverandering te keren.

Wat moet er dan wél gebeuren de komende twee weken? De opdracht aan de wereldleiders en hun delegaties is helder: Glasgow is bedoeld om de grote weeffout van Parijs te dichten. Daar werden in 2015 algemene, vaag geformuleerde doelen afgesproken – dat was het hoogste haalbare. Hoe die doelen te bereiken, werd aan de landen zelf overgelaten. De plannen die ze destijds maakten, bleken ruim onvoldoende.

Alle landen hebben de taak om hun bestaande beleid verder aan te scherpen. In Glasgow zijn concrete plannen nodig. De recente inventarisatie van de nieuwe plannen is, zoals gezegd, weinig hoopgevend. Hoewel ze een stuk verder gaan dan de oude, zitten er ook nog veel gratuite claims bij als die van Saoedi-Arabië dat klimaatneutraal wil zijn in 2060. Ook Europa legt nog niet uit hoe ze ‘net zero’ in 2050 zullen worden en Australië belooft hetzelfde, maar met behoud van zijn kolenindustrie.

Tegelijkertijd: er wordt actie ondernomen en dat is een stap in de goede richting. De grote opdracht voor de top is nu eens niet grote doelen te formuleren voor ver in de 21ste eeuw. Van de delegaties wordt concrete actie verwacht: realistisch én ambitieus, met een horizon van pakweg vijf tot tien jaar. Dusdanig dichtbij dat zittende kabinetten beleid kunnen ontwikkelen en de omslag nu in gang zetten.

Klimaatverandering is veroorzaakt door het gedrag van de mens. Klimaatbeleid om de opwarming te keren zal van diezelfde mensen moeten komen. Geloof in innovatiekracht is daarbij productiever dan klimaatpessimisme. Wat de uitkomst van de top in Glasgow ook mag worden.