Klokkenluider IND kreeg te maken met wraak en getreiter

Pestcultuur Een medewerker van de IND die het wangedrag van leidinggevenden aankaartte, werd niet beschermd, blijkt uit onderzoek.

Staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid (VVD) tijdens het debat waarin hij zijn aftreden bekendmaakte.
Staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid (VVD) tijdens het debat waarin hij zijn aftreden bekendmaakte. Foto Bart Maat / ANP

De top van de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND heeft een klokkenluider die de jarenlange pestcultuur op een internationale afdeling aankaartte ten onrechte laten vallen. Tegen alle voorschriften in werd de naam van de vrouw, die het disfunctioneren van haar leidinggevenden meldde, intern bekendgemaakt. Daarna namen collega’s revanche.

Dat blijkt uit onderzoek van NRC naar misstanden binnen de IND-afdeling die Immigration Liaison Officers (ILO’s) uitzendt. Die onderhouden contact met buitenlandse luchtvaartmaatschappijen, overheden en douanes om het reizen met valse papieren en illegale immigratie naar Nederland tegen te gaan.

De IND botste eerder met interne melders. Begin 2019 beloofde toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (Immigratie, VVD) dat de dienst beter om zou gaan met klokkenluiders, nadat een melder die de slechte bereikbaarheid en povere dienstverlening had aangekaart, maandenlang was getreiterd door leidinggevenden. Later kreeg een andere IND’er, die misstanden bij het beoordelen van bezwaarschriften meldde, ‘voorwaardelijk strafontslag’.

De recente zaak draait om de ILO’s. Uit vertrouwelijke rapporten blijkt dat senior-ambtenaren op deze afdeling ondergeschikten jarenlang uitscholden en zwart maakten met hoog ziekteverzuim, slechte onderlinge verhoudingen en liaisons die hun tijd in het buitenland uitzaten, tot gevolg. Volgens een recent onderzoek waren de „angstcultuur” en „machtsspelletjes” op de afdeling „een publiek geheim” binnen de immigratiedienst.

Een van de aanleidingen voor het onderzoek was een melding in 2018 van de liaison op de Nederlandse ambassade in Ghana. Zij meldde met twee collega’s het wangedrag aan de toenmalige IND-directeur. Die beloofde de vrouw te beschermen, maar deed niets toen een andere leidinggevende intern bekend maakte wie de melding had gedaan. Leidinggevenden verboden de melder vervolgens om terug te keren naar Ghana. Ook mocht ze haar huisraad niet ophalen.

De zaak is in de zomer van 2020 behandeld door een nieuwe integriteitscommissie van het ministerie van Justitie en Veiligheid, verantwoordelijk voor de IND. De commissie, die in het leven is geroepen om justitie-klokkenluiders beter te beschermen, concludeerde dat de IND „ernstig tekort is geschoten in zowel de bescherming van als de zorg voor de melder”. De oud-directeur benadeelde volgens de commissie de klokkenluider „door nalatigheid en het onthouden van zorg”.

De klokkenluider en het ministerie staan de komende weken twee keer tegenover elkaar in de rechtbank, over de reïntegratie en over de afwikkeling van de schade.

Een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt in een reactie dat er „signalen over ongewenste omgangsvormen binnen een bepaalde afdeling van de IND” zijn binnengekomen. Die zijn onderzocht en hebben geleid tot „een aantal maatregelen”. Inhoudelijk wil het ministerie niet op de kwestie ingaan.

De reconstructie staat zaterdag op nrc.nl en in de krant