Pels Rijcken stopt met notariaat

Landsadvocaat Als gevolg van de in maart geopenbaarde miljoenenfraude gaat Pels Rijcken de notariële tak afstoten. De landsadvocaat wil zich nu vooral richten op de advocatuur.

Het hoofdkantoor van Pels Rijcken in Den Haag.
Het hoofdkantoor van Pels Rijcken in Den Haag. Foto Ramon van Flymen/ANP/Hollandse Hoogte

Pels Rijcken, het kantoor van de landsadvocaat, staakt de notariële dienstverlening. Die stap komt voort uit de in maart geopenbaarde miljoenenfraude van voormalig bestuursvoorzitter en notaris Frank Oranje. Het notariaat is een belangrijk onderdeel van het kantoor. Bij Pels Rijcken werken in totaal bijna 300 mensen.

Deze woensdagochtend kregen de dertien werkzame notarissen te horen dat hun praktijk de komende maanden zal worden afgebouwd. Vervolgens werd de rest van het kantoor geïnformeerd. In de loop van woensdagmiddag zou landsadvocaat Reimer Veldhuis ook demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie, CDA) op de hoogte stellen van de maatregel.

Bestuursvoorzitter Sandra van Heukelom zei op de ingelaste Zoom-vergadering, waar NRC achteraf kennis van heeft genomen, dat de „ingrijpende, heftige en verdrietige” beslissing „natuurlijk is ingegeven door de fraude”. Die heeft tot de conclusie geleid dat Pels Rijcken een „onvoldoende professionele organisatie” heeft, waar beheersmaatregelen tegen frauduleus handelen en de controle op de naleving van de regels „tekort zijn geschoten”.

Pels Rijcken telt volgens de eigen website dertien (kandidaat-) notarissen, van wie er twee partner zijn. Volgens het laatste jaarverslag van Pels Rijcken over 2019 waren zij goed voor 4,3 miljoen euro van de 54,6 miljoen euro omzet.

‘Geraffineerd frauduleus handelen’

De drastische stap volgt op de miljoenenfraude van wijlen bestuursvoorzitter Frank Oranje. Ook hij was notaris, op de afdeling Ondernemingsrecht. In maart maakte Pels Rijcken bekend dat Oranje jarenlang „substantiële bedragen” van klanten wist te stelen via „geraffineerd frauduleus handelen”. Het gaat om 11,5 miljoen euro over een periode van „tenminste 18 jaar” die op een rekening van Pels Rijcken stond, zo schreef minister Grapperhaus vorige week aan de Tweede Kamer.

Lees ook: Dat Frank Oranje jarenlang ongemerkt kon frauderen ligt ook aan Pels Rijcken zelf

De beslissing om het notariaat af te stoten valt samen met een omvangrijk onderzoek dat het Bureau Financieel Toezicht afgelopen jaar heeft verricht naar de miljoenenfraude van Oranje. De toezichthouder zou daarbij het volledige notariaat doorlichten en ook naar de rol van andere notarissen kijken. Onlangs, stellen ingewijden, ontving Pels Rijcken een conceptversie van het BFT-onderzoek.

Naar aanleiding van intern onderzoek naar Oranjes fraude door Deloitte voerde Pels Rijcken de afgelopen tijd al veel maatregelen door om te voorkomen dat een dergelijke fraude zich onder notarissen opnieuw zou voordoen. Zo mogen notarissen intern geen aktes meer voor elkaar passeren en is er meer controle op betalingen. Dat Pels Rijcken het notariaat zou moeten afstoten was geen onderdeel van de adviezen die twee door Grapperhaus ingeschakelde hoogleraren uitbrachten. Waar het bestuur van het kantoor aanvankelijk de notariële dienstverlening eigenlijk had willen versterken wordt nu dus besloten om deze tak juist af te stoten.

Pels Rijcken, dat in handen is van 37 partners, wil zich nu richten op advocatuur als kernactiviteit, waaronder „de praktijk van ons landscontract”, zoals Van Heukelom het verwoordde. Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn is sinds de oprichting in 1969 landsadvocaat. Als juridisch adviseur én advocaat van de overheid treedt het op in zo’n duizend zaken per jaar: van de Toeslagenaffaire, de Urgendazaak tot de afwikkeling van het gasdossier in Groningen. In 1992 richtte het ook een notaristak op door het Haagse Van Lonkhuijzen Van Dullemen Gallas Notarissen over te nemen. Later trok het ook notarissen van andere kantoren aan.

Belangen ministers op afstand

Het notariaat van Pels Rijcken richt zich zowel op grote vastgoedtransacties als op ondernemingsrecht. Voor het Rijksvastgoedbedrijf werd bijvoorbeeld de verkoop en de herbestemming van Paleis en Landgoed Soestdijk notarieel geregeld. Frank Oranje werkte van 1994 tot zijn zelfverkozen dood in 2020 als ondernemingsrechtnotaris en was in die hoedanigheid betrokken bij de oprichting van uiteenlopende stichtingen en bedrijven. Voor het aantreden van het kabinet-Rutte III werd hij bijvoorbeeld ook ingeschakeld om de zakelijke belangen van aankomende ministers als Ferd Grapperhaus, Wopke Hoekstra en Sigrid Kaag ‘op afstand’ te plaatsen.

Met het afscheid van de notaristak, dat gefaseerd tot 1 juli 2022 zal plaatsvinden, is Pels Rijcken niet langer een zogeheten ‘full-service’-kantoor. Bij veel juridische dossiers zijn zowel advocaten als notarissen nodig.

Pels Rijcken wilde desgevraagd geen toelichting geven op het besluit om te stoppen met de notarispraktijk. Een woordvoerder laat weten dat er „morgen een brief naar de Tweede Kamer wordt gestuurd”. Aan het einde van woensdagmiddag zette Pels Rijcken alsnog een verklaring online. „We zijn nu ruim een jaar verder en de fraudezaak als ook de hele nasleep daarvan heeft diepe sporen getrokken”, zegt Van Heukelom hierin. „Hoewel dat een pijnlijk proces is, heeft het ons met de neus op de feiten gedrukt dat er ingrijpende maatregelen nodig waren.”

Reageren? Onderzoek@nrc.nl
Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0800-0113 of www.113.nl.