Met 'ice' verdienen criminelen geld als water

Drugscriminaliteit Het verbaast de politie niets dat in Nederland steeds vaker laboratoria voor de productie van crystal meth worden gevonden. „Met meth kan veel meer geld worden verdiend dan met xtc. De winsten zijn gigántisch.”

Zware bewaking bij een crystal meth-lab in een loods op bedrijventerrein Meinerswijk in Arnhem, in april dit jaar.
Zware bewaking bij een crystal meth-lab in een loods op bedrijventerrein Meinerswijk in Arnhem, in april dit jaar. Foto Rolf Hensel

Hij is er niet, de hoofdverdachte in een omvangrijk onderzoek naar een serie drugslabs waar volgens het Openbaar Ministerie de zeer verslavende harddrug crystal meth is geproduceerd. In de rechtbank Den Bosch weet iedereen die bij de zaak betrokken is dat het gaat over een 38-jarige Mexicaan die in het dossier voorkomt onder een bijnaam: Pablo Ice-cobar. In de woordspeling komt de naam van de beruchte Colombiaanse cocaïnebaron Pablo Escobar samen met ‘ice’, Amerikaanse straattaal voor crystal meth.

Deze Pablo Ice-cobar is volgens justitie de hoofdverdachte in de strafzaak ‘26Inn’ waarover de rechtbank zich woensdag tijdens een tussentijdse zitting buigt. Vier mede-verdachten van Ice-cobar – een Colombiaanse vrouw en drie mannen uit Colombia, Mexico en Nederland – zijn woensdag in Den Bosch aanwezig, fysiek of via een videoverbinding. Het OM wil het voorarrest van de verdachten, die in juli zijn aangehouden, verlengen omdat het onderzoek nog niet is afgerond. Pablo Ice-cobar is er niet omdat zijn voorarrest nog tot december loopt. Justitie ziet de Mexicaan, die in september uit Spanje werd overgeleverd, als dé spil achter vier in Nederland ontmantelde meth-laboratoria.

500.000 euro per kilo

Nederland speelt een steeds prominentere rol bij de productie van crystal meth, constateren de Nationale Politie en Europol. In vijf jaar tijd is het aantal ontmantelde meth-labs volgens cijfers van de politie snel gegroeid: van 2 labs in 2016 tot 32 in 2020, een cijfer dat wel is uitvergroot door de succesvolle ontmanteling van Encrochat, een verkoper van cryptotelefoons die populair waren in de onderwereld. In de eerste zes maanden van dit jaar zijn er 10 meth-labs ontdekt.

De drug, die door gebruikers onder meer ‘tina’, ‘ice’ en ‘shabu’ wordt genoemd, is vrijwel volledig voor de export bedoeld. „Het gebruik in Nederland is beperkt, maar onder producenten is crystal meth de grootste groeimarkt”, zegt Andy Kraag, hoofd van de Dienst Landelijke Recherche. Vanuit crimineel perspectief is dat niet vreemd: de drug is extreem lucratief. Er wordt meer mee verdiend dan met de productie van xtc of de smokkel van cocaïne.

Volgens Kraag werken Nederlandse criminelen samen met Mexicanen en importeren ze hun grondstoffen uit China. „Op basis van informatie uit het criminele milieu schatten wij dat de gemiddelde kostprijs van een kilo meth in Nederland op 2.500 euro ligt. Diezelfde kilo meth kan hier verkocht worden voor 7.500 euro. Die marge van 5.000 euro per kilo is tien keer hoger dan bij de productie van xtc.”

De echte winst komt pas daarna, zo stelt Kraag. „Op straat in Australië ligt de prijs voor een kilo meth op dik 300.000 euro per kilo en in de Japanse hoofdstad Tokio is meth gemiddeld 500.000 euro per kilo waard”, aldus Kraag. Gezien die straatprijzen wordt 1 kilo in Nederland geproduceerde crystal meth voor smokkelaars twintig tot dertig keer meer waard. Smokkelen brengt onkosten met zich mee, maar dan nog wordt per kilo meer aan meth verdiend dan aan cocaïne. „De financiële prikkel voor criminele groeperingen om meth te produceren is gigantisch.”

Lees ook: Mexicaanse kartels ontginnen Nederland om ‘crystal meth’ te koken

Een woordvoerder van de Australische politie bevestigt die stelling: „Australische drugsgebruikers zijn bereid significant hogere prijzen voor illegale drugs zoals methamfetamine te betalen. Dat maakt Australie een aantrekkelijke markt, ook voor misdaadgroeperingen uit Europa.”

De feiten op de tenlastelegging in de strafzaak 26Inn weerspiegelen de spectaculaire opkomst van de meth-productie in Nederland. In mei van 2019 ontdekte de politie een lab in een ruim van een vrachtschip in de haven van het Brabantse Moerdijk. Als de politie het schip binnenvalt blijkt er een boobytrap te zijn geplaatst die water in het schip begint te pompen. Dit kan niet verhullen dat er een groot professioneel meth-laboratorium is ingericht. De vier aangetroffen verdachten – drie Mexicanen en een Nederlander – zijn inmiddels veroordeeld.

Precies een jaar later, in mei 2020, werd een meth-lab in een boerderij in het Gelderse gehucht Achter-Drempt aangetroffen. Ook hier gaat het om een professioneel opgezet lab waar gedurende een langere periode op grote schaal crystal meth is geproduceerd: er lag een voorraad meth en in de grond werd kwik aangetroffen en bleek het grondwater vervuild. Ook in deze zaak zijn de aangetroffen verdachten – een Amerikaan, een Colombiaan en een Mexicaan – in eerste aanleg veroordeeld.

Het derde lab waarbij de groep rond Ice-cobar is betrokken, was volgens het OM in een villa in Willemsoord, een gehucht gelegen op de grens van Overijssel en Friesland. Dit lab werd, net als het lab in Achter-Drempt, ontdekt dankzij de hack van Encrochat. Berichten van twee vooralsnog onbekende personen leidden naar de villa en de 65-jarige bewoner werd aangehouden. Hier zijn grondstoffen gevonden waarmee een grote hoeveelheid crystal meth kon worden geproduceerd.

De vondst van een vierde productielocatie, ruim een jaar later in een loods op de uiterwaarden van Meinderswijk bij Arnhem, laat zien dat de groep ondanks alle tegenslagen gewoon is doorgegaan. Dit keer is het geen ontsleuteld berichtenverkeer maar een afgeluisterd telefoongesprek dat de locatie van het lab verraadt. In de loods arresteert de politie een 34-jarige man met een Zweeds paspoort. Ook wordt 600 kilo meth gevonden. Volgens de rekensom van Kraag is die in Nederland circa 4,5 miljoen waard. Op straat in Australië is dat 180 miljoen. Hoe die astronomische waardestijging precies over betrokken groepen wordt verdeeld, weet de politie niet exact maar vermoedelijk delen de producenten in Nederland wel mee.

Breaking bad

Crystal meth is een andere benaming voor de stof methamfetamine. Gebruikers worden er energiek, zelfverzekerd en wakker van, ze voelen geen vermoeidheid en geen honger – aldus het Trimbos-instituut. Het gebruik van crystal meth in Nederland is verwaarloosbaar en vindt met name plaats tijdens seksfeesten. Bij het grote publiek krijgt de drug in Nederland pas bekendheid dankzij de succesvolle netflix-serie Breaking Bad. In het buitenland zijn miljoenen gebruikers, het gros in Amerika, Azië en Australië.

De Nederlandse export richt zich met name op Australië, zegt Kraag. En dat is mede te danken aan Taskforce Blaze en Operation Kragle, waarbij de Australiërs en Chinezen de handen ineensloegen om de export van crystal meth van China naar Australië aan te pakken. „Toen de Chinezen daar hard hebben ingegrepen, zochten meth-producenten een andere productielocatie en is Nederland in beeld gekomen”, aldus Kraag. „Omdat Nederlandse producenten al decennia xtc voor de Australische markt maken zijn de smokkelroutes er al.”

Drugslaboratorium in een loods op een groot industrieterrein in Arnhem. Foto Politie Nederland

Zoals ook opvalt in de 26Inn-zaak, is de productie van crystal meth – in tegenstelling tot bijvoorbeeld xtc – geen nationale aangelegenheid. Dankzij hun ervaring die Mexicanen hebben opgedaan bij het bedienen van de Amerikaanse markt, gelden Mexicanen wereldwijd als de beste producenten. „Crystal meth dat door Nederlandse koks wordt gemaakt, is veel minder zuiver: ze noemen dat Baby Ice”, vertelt Kraag. Het recept voor het goede spul, hele lange en zuivere meth-kristallen, is in Mexicaanse handen en zij geven dat niet weg. Daarom treffen we zo vaak Mexicaanse koks aan in Nederlandse labs.”

Dat Mexicanen zoals Pablo Ice-cobar in Nederland belanden, is niet vreemd. Europol omschrijft Nederland als hét centrum van de synthetische drugsproductie in Europa. De kennis over de grootschalige productie en smokkel van xtc maakt dat Nederland ook aantrekkelijk is voor crystal meth. De grondstoffen zijn aanwezig en een xtc-lab kan met wat kleine aanpassingen en een paar honderd euro aan spullen geschikt worden gemaakt voor de productie van crystal meth.

Lees ook: Crystal meth in Nederland: zzp’ers stampen drugslabs uit de grond

De organisatie van de groep verdachten rond Pablo Ice-cobar lijkt veel op een groep die eerder is blootgelegd in een onderzoek naar de Chileen Marko C. uit Amsterdam. Het gaat om groepen verdachten die opereren als criminele zzp’ers, ze hebben allemaal een eigen rol in het dynamische productieproces. Zo worden laboratoria regelmatig verplaatst, dat voorkomt snelle ontdekking, maar de eigenaar van zo’n lab werkt ook vaak voor meerdere opdrachtgevers. Daarnaast zijn er scouts actief die het land door reizen om geschikte locaties te vinden. „De een regelt locaties, de ander is verantwoordelijk voor de lab-opstelling, een derde heeft grondstoffen, en de vierde heeft contact met koks die vaak uit Mexico of een ander Latijns-Amerikaans land worden ingevlogen”, zegt Kraag.

Nederlanders en Mexicanen hebben elkaar op dit moment nodig

Max Daniel politie

De Landelijke Eenheid van de politie heeft op basis van data die zijn verkregen bij de ontmanteling van Encrochat en Sky een bedrijfsmodel afgeleid, vertelt Kraag. „Wij onderscheiden zeven stappen: van het verwerven van de precursoren [(illegale grondstoffen] tot het dumpen van afval en de verkoop van het eindproduct.”

Deze groepen worden aangestuurd door zogenaamde brokers, aldus de recherchebaas. De 38-jarige Pablo Ice-cobar, die zijn bijnaam gebruikt om te communiceren via Ecrochat en SkyEcc, is volgens justitie zo’n broker: degene die de criminele zzp’ers aanstuurt en alle stappen in het productie proces bij elkaar brengt.

Gewelddadige conflicten

Op het vlak van cocaïnehandel en xtc speelt Nederland internationaal al jaren een hoofdrol. En de politie is zeer beducht dat de crystal meth-productie in Nederland verder groeit, zegt Max Daniel, binnen de korpsleiding van de politie verantwoordelijk voor de bestrijding van synthetische drugs. Temeer omdat de meth-productie wordt gelinkt aan zowel Mexicaanse als Chinese misdaadorganisaties en in potentie tot gewelddadige conflicten kan leiden.

In het criminele milieu gaat het verhaal dat Chinese triades een belangrijke rol spelen bij de productie van meth in Nederland. Daniel kent dat verhaal. „We weten dat de belangrijkste precursoren uit China komen. En wij krijgen ook signalen uit het criminele circuit dat iedereen beducht is voor criminele groepen uit China. Het is een apart slag, ze opereren veel nadrukkelijker onder de radar. We hebben niet vastgesteld dat de criminele groeperingen uit China in Nederland actief zijn op dit vlak. Wat we niet weten, is of dat komt omdat ze hier niet zijn of omdat men in het milieu zo beducht is voor ze is dat niemand erover durft te praten.”

Een meth-lab in een boerderij in het Gelderse gehucht Achter-Drempt, in mei 2020 ontdekt. Foto Politie Nederland

Volgens Kraag en Daniel is er op dit moment ook nog geen bewijs dat Mexicaanse kartels zich hier vestigen. Maar bijna iedere Mexicaan die zich hier bemoeit met de crystal meth-productie is wél gelieerd aan een kartel, zegt Daniel. „Die betaalt net als bij de oude Italiaanse maffia een afdracht en krijgt daarvoor rugdekking.”

En daar zit dan ook precies de zorg bij de politie, aldus Daniel. „De Nederlanders en de Mexicanen hebben elkaar op dit moment nodig. Maar de Mexicanen hebben de reputatie dat ze een markt willen overnemen. Ze hebben bijvoorbeeld de Colombianen uit de cocaïnesmokkel naar de Verenigde Staten gedrukt. Stel nou dat zich iets soortgelijks zich hier voor doet. Wat dan?”

Een ander reëel scenario is dat een Nederlandse groep op een gegeven moment het meth-recept van de Mexicanen ontrafelt. Volgens Kraag krijg je ook dan een concurrentiemodel in plaats van een samenwerkingsmodel. „Dat leidt vrijwel altijd tot escalatie van geweld.”