Analyse

Rutte is z’n taal gaan aanpassen

Klimaattaal Van ‘niet overtoepen’ naar ‘olympisch kampioen’: demissionair premier Rutte praat met steeds grotere woorden over het klimaat.

Demissionair Premier Mark Rutte (VVD) in Groningen in gesprek met klimaatdemonstranten.
Demissionair Premier Mark Rutte (VVD) in Groningen in gesprek met klimaatdemonstranten. Foto Kees van de Veen

Het is nog niet heel lang zo, maar demissionair premier Mark Rutte (VVD) lijkt anders, alarmerender te zijn gaan praten over het klimaat. De VVD-leider die altijd zegt dat groen beleid wel ‘haalbaar en betaalbaar’ moet zijn, had het na de zomer in de Tweede Kamer over de „catastrofale gevolgen voor onze wereld” als de aarde met drie graden opwarmt. En over risico’s die niet te overzien zijn als Nederland niets doet. Hij zag, zei hij tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen volgend op Prinsjesdag, „een ongelofelijk grote noodzaak” om in te grijpen.

Hij gebruikte er beeldspraak bij waarvan de VVD lijkt te denken dat het goed valt bij de achterban. Nederland kon volgens hem ook „ nummer 1 zijn op de Olympische Spelen van het klimaat”. Rutte vindt nu dat er tientallen miljarden euro’s moeten worden gestoken in wat hij een van de grote naoorlogse verbouwingen van Nederland noemt.

Zijn partijgenoot Ed Nijpels, voorman van het klimaatakkoord uit 2019, viel het op. „Bij de Algemene Beschouwingen nam Rutte echt de vlucht naar voren.” Nijpels had hem wel eens „tranentrekkende” verhalen horen vertellen over het klimaat, maar tot nu toe alleen buiten Nederland.

Nu zegt Rutte: ‘we kunnen het ons niet veroorloven dit verder uit te stellen’

In de campagne voor de verkiezingen klonk de VVD nog heel anders. De partij liet het verkiezingsprogramma niet doorrekenen op groene effecten. In maart, één dag voor de verkiezingen, zei Rutte bij talkshow Op1 nog dat er geen extra maatregelen nodig waren. Want dan was je „aan het overtoepen”. Volgens hem hoefde je er pas in oktober over na te denken, als dan tenminste officieel duidelijk zou zijn dat het kabinet zijn doelstelling voor 2030 niet zou halen.

Binnen de VVD vinden vooral jongeren het klimaat steeds belangrijker, weet de partij. De VVD weet ook dat twee van de drie partijen waarmee ze onderhandelt over een nieuw kabinet, D66 en ChristenUnie, ambitieus klimaatbeleid willen. Wat ook kan hebben meegespeeld: de overstromingen deze zomer en het alarmerende rapport van VN-klimaatpanel IPCC. En zo hoorde Nederland Rutte al in september zeggen: „Wij kunnen het ons niet veroorloven om dit verder uit te stellen of te vertragen.”

Van plaaggeest naar inspirator

Er was nog iets: net voor de zomer kwam Marjan Minnesma, directeur van milieuorganisatie Urgenda, twee keer bij hem langs. Ze wil grote delen van de zware industrie in tien jaar naar nagenoeg nul uitstoot brengen, onder andere met subsidies. „Naar analogie van Kennedy die zei: ik wil binnen tien jaar op de maan staan.” Het plan past volgens haar bij een ondernemerspartij. Ze is verbaasd dat de VVD het niet zelf bedacht. „Ik denk dat het psychologisch ook nodig is dat de industrie een grote stap zet. Burgers denken: waarom wij, waarom die grote uitstoters niet?”

Ze merkte al bij haar eerste bezoek aan Rutte dat haar idee van groene industriepolitiek hem greep. „Dat vond hij superinteressant.” En dus mocht ze twee weken later terugkomen om haar woman on the moon-plan verder uit te leggen.

Minnesma staat in Den Haag bekend als plaaggeest van het kabinet sinds de rechter in 2015 in de Urgendazaak oordeelde dat de overheid in 2020 de uitstoot van CO2 fors moest verlagen. Haar eerste bezoek aan Rutte werd een college, zegt ze, met Powerpoint-presentatie. „Ik wilde hem de basics van klimaatwetenschap bijbrengen. Je hoort hem vaak roepen: rustig aan, we hebben nog dertig jaar. Dat is de verkeerde taal. Daarmee straal je uit: het komt allemaal wel goed – en dat is absoluut niet waar. Als je tot 2050 blijft uitstoten, ga je ver over de 2 graden heen.”

Rutte noemde haar plan sindsdien in Kamerdebatten. Van plaaggeest naar inspirator – Minnesma vindt het prima. „Wij voerden die rechtszaak uit liefde. Wij maken geen ruzie, we dragen oplossingen aan.”

En helemaal vreemd is het verhaal voor Rutte ook niet. Al in 2008, als VVD-leider, schreef hij een pamflet waar zijn eigen partij niets van moest hebben, maar waar hij het zelf nu weer over heeft: Pamflet van een optimist. Hij pleitte voor een groen-rechtse kijk op energie. Vooral ook om er geld mee te verdienen. „Dan hebben we goud in handen.”

Groen beleid moet wel ‘haalbaar en betaalbaar’ zijn

Premier Mark Rutte

Geitenwollensokken

Rutte zette zich altijd graag af tegen GroenLinks. „Zij willen dat we allemaal geitenwollensokken dragen, de kachel zachter en in een zwart-witfoto gaan wonen,” zei hij in 2019 tegen het AD. Nu praat Rutte positiever over GroenLinks. Die partij zou ook niet willen dat „het persoonlijk leven dramatisch moet veranderen”, zei Rutte tijdens de beschouwingen. Maar, gaf hij toe, „zonder ook maar iets van gevolgen in het privéleven van mensen” gaat het niet lukken.

Eén favoriete uitspraak van Rutte verdween in de loop van de jaren geruisloos. Zei hij eerst dat windmolens op subsidie draaien en niet op wind, na het kabinet-Rutte II van VVD en PvdA hoorde je hem daar niet meer over. Dankzij de PvdA was een subsidieregeling voor windparken opgezet die succesvol bleek: er was steeds minder subsidie nodig.

Wel blijft Rutte herhalen dat klimaatbeleid „haalbaar en betaalbaar” moet zijn. Vreselijk, vindt Nijpels. „Hij suggereert dat we het alleen doen als het betaalbaar is. Maar we hebben ons ertoe verplicht in het akkoord van Parijs en de klimaatwet. Bovendien is allang uitgerekend dat we het als land prima kunnen betalen.”

Het past bij de premier die in het midden meebeweegt, niet vooroploopt en mensen gerust wil stellen dat hij geen idiote dingen doet. „Rutte is een meester in het trekken van conclusies die iedereen wel bevallen”, zegt Gertjan Lankhorst van VEMW, belangenbehartiger van bedrijven die veel energie gebruiken. „Klimaat is een gepolariseerd thema. Je bent niet ambitieus genoeg voor de een en veel te radicaal voor de ander.”

En nu zegt Rutte olympisch klimaatkampioen te willen worden. Minnesma en Lankhorst reageren hetzelfde: eerst zien, dan geloven. Want dan is er een enorme inhaalslag te maken. En kabinetten zijn beter in plannen maken dan ze uitvoeren, zeggen beiden. Vrome voornemens zijn niet genoeg, zegt Nijpels. Minnesma: „Ik wil zijn olympisch coach wel worden.”

Lees ook dit interview uit 2019 met een taalkundige: ‘Taalgebruik van Haagse politici vrijwel identiek aan verkopers’