5 tot 20 procent van de IC-verpleegkundigen in anderhalf jaar vertrokken, zo kan de zorg Covid nu al niet meer aan

Intensive Care Veel ongevaccineerden in de grote stad en leegloop in de zorg: de IC's zitten zo weer vol.

Verplegend personeel in beschermende kleding op de cohortafdeling van het Catharina Ziekenhuis.
Verplegend personeel in beschermende kleding op de cohortafdeling van het Catharina Ziekenhuis. Foto Sem van der Wal / ANP

Drie huisartsenpraktijken in Amsterdam-Osdorp lieten in september alle oudere en te zware patiënten die niet gevaccineerd zijn tegen Covid-19 thuis opbellen door de GGD. Of ze objectieve informatie wilden over nut en noodzaak van een prik? Huisartsen proberen op deze manier zo veel mogelijk kwetsbare oude migranten te overtuigen zich in te enten. Zij vormen, naast een deel van de bewoners van de Biblebelt, de grootste groep die niet is gevaccineerd tegen Covid-19. Die groep is wegens het relatief hoge aantal diabetes-en hartpatiënten misschien wel kwetsbaarder dan de matig levende oude Tholenaar of Staphorstenaar.

Lees deze reportage van een jaar geleden: In de Randstad liggen de corona-IC’s vol met patiënten met een migratie-achtergrond

Het resultaat viel tegen, vertelt Stella Zonneveld, voorzitter van de Amsterdamse huisartsen: sommige mensen waren nog op vakantie, anderen bleken al te zijn ingeënt, weer anderen wilden „gewoon echt niet”. „Zij zeiden: ‘Ik werd al benaderd op de markt. Laat me met rust.’” In Amsterdam-Zuidoost gaan haar collega’s nu zélf, als huisarts, hun patiënten bellen. „We hopen dat die vertrouwensrelatie meer oplevert. Dit waren GGD-medewerkers die de patiënten niet kenden.”

In de grote steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag is nog maar 72 procent van de volwassenen ingeënt. De verschillen per wijk zijn groot: in Amsterdam is in het rijke Centrum en Zuid 84 en 83 procent ingeënt, in het armere Zuidoost en Nieuw-West maar 61 en 62 procent.

Dat gaat om veel grotere groepen mensen dan in de dorpen van de Biblebelt, waar de vaccinatiegraad ook laag is. Alleen al in die drie steden wonen ruim twee miljoen mensen, van wie ongeveer een kwart onder de achttien jaar is. Van de anderhalf miljoen volwassenen zijn er dus ongeveer 420.000 niet gevaccineerd.

Het landelijk gemiddelde wordt door de rest van Nederland verhoogd 83,5 procent van alle volwassenen Nederlanders heeft zich ingeënt. In veruit de meeste steden en dorpen is dat meer dan 80 procent. In sommige Brabantse gemeenten zelfs 90 procent, zoals Oirschot en Eersel.

Negen ziekenhuizen zeggen, bij een rondgang, dat de overgrote meerderheid van de nu opgenomen Covid-patiënten niet is gevaccineerd. 70 procent is man, 20 procent heeft géén overgewicht.

De anderen zijn ziek geworden doordat ze immuun-onderdrukkers slikken, bijvoorbeeld omdat ze de zenuwziekte MS hebben of een orgaantransplantatie hebben ondergaan. Zij zijn wel ingeënt tegen corona maar dat bleek niet effectief.

Angst voor vaccinatie is het grootst onder arme mensen, die ook het zwaarst getroffen worden door de pandemie

Toch is de lage vaccinatiegraad, in sommige gemeenten, niet de enige oorzaak dat de ziekenhuizen, huisartsen en wijkverpleging de druk nu al amper aankunnen. Er is een andere oorzaak: leegloop in de zorg. Op de intensive cares is tussen 5 en 20 procent van de verpleegkundigen afgelopen anderhalf jaar vertrokken, vertelt Bianca Buurman, voorzitter van beroepsvereniging voor verpleegkundigen en vezorgenden V&VN. „En op de afdelingen waar maar 5 procent vertrok, is veel ziekteverzuim. In veel ziekenhuizen is een op de tien verpleegkundigen ziek of overspannen.”

Nederland had altijd al relatief weinig IC-bedden vergeleken met andere westerse landen, en momenteel zelfs minder dan vóór de pandemie. Althans, er is minder geschoold personeel. Nu kunnen ze 925 IC-bedden bemannen, waarvan er altijd per ziekenhuis één leeg moeten blijven voor lokale noodsituaties. Eind 2019 waren het er ongeveer 950.

Hoog ziekteverzuim

Het ziekenhuis in Leeuwarden had vorig jaar personeel voor twintig tot dertig IC-bedden, nu nog maar voor veertien. Het ErasmusMC had op de piek van de eerste coronagolf honderd IC-bedden operationeel, en heeft nu nog maar personeel voor veertig. In het Limburgse Zuyderland heeft directeur David Jongen nu personeel voor 33 IC-bedden, een jaar geleden nog voor veertig. Het ziekteverzuim is hoog, vertelt hij: op de operatiekamers, de IC en sommige verpleegafdelingen schommelt het tussen 10 en 15 procent.

Veel verpleegkundigen zijn ook ontevreden over het loon en de werkdruk; dinsdag staakten ze in de academische ziekenhuizen.

Lees dit interview met Ernst Kuipers en Diederik Gommers uit september: ‘Als je alles open gooit, krijg je in de winter ook meer griep én Covid-19’

De veertig IC-bedden die het Zuyderland vorig jaar nog kon bemannen, lagen toen soms vol Covid-19-patiënten. „Maar toen deden we veel operaties niet, en sprong personeel van de operatiekamers in op de IC. We willen nu geen andere operaties afzeggen.” Hij is somber: „We hebben al weer elf Covid-19-patiënten op de IC. Van wie tien ongevaccineerd.”

In het Eindhovense Catherinaziekenhuis hebben ze nog wel genoeg personeel voor 26 IC-bedden, net als vorig jaar, zegt directeur Nardo van der Meer. „Er zijn verpleegkundigen vertrokken maar ook nieuwe bij gekomen.” In sommige ziekenhuizen zijn er dus evenveel verpleegkundigen, maar in de meeste minder. En nergens zijn het er méér dan vorig jaar.

Is aantrekken en opleiden niet gelukt? Jawel, zegt Mark Kramer, bestuurder van het Amsterdam UMC. Er zijn net genoeg IC-verpleegkundigen in dat ziekenhuis omdat er veel nieuwe worden opgeleid. „Maar netto is ervaren personeel dus vertrokken.”

Waar gaat de ontevreden verpleegkundige heen? Nardo van der Meer: „Sommigen gaan naar de ambulancedienst want dat betaalt beter.” Bianca Buurman: „Anderen gaan de zorg uit. Iets anders doen. Helaas massaal.”