China’s kolenverslaving is het grootste obstakel bij het halen van de klimaatdoelen

Klimaat China staat voor een dilemma: zijn kolencentrales zijn sterk vervuilend, maar zonder de energie daarvan hapert de economie.

Bij een treinstation in Hefei zijn werknemers bezig met het lossen van kolen.
Bij een treinstation in Hefei zijn werknemers bezig met het lossen van kolen. Foto Jianan Yu / Reuters

Gao Chao, een 34-jarige lifttechnicus, moet de laatste tijd extra vroeg uit de veren. Om half zeven gaat hij de deur uit naar zijn werk: een Japanse liftfabriek in de Noord-Chinese miljoenenstad Shenyang. Hij werkt van zeven tot drie; na die tijd gaat de stroom van de machines af.

„Tussen drie en elf uur ’s avonds is er alleen nog stroom voor computers en lampen”, vertelt hij over de telefoon. „We produceren daardoor minder.” Hij wil de naam van zijn fabriek niet noemen: „We hebben moeten tekenen dat we niet met de pers zullen spreken”, licht hij toe.

Shenyang kwam eind september in het nieuws omdat de stroom er plotseling uitviel. Rijstkokers hielden ermee op terwijl de rijst nog niet gaar was, automobilisten durfden niet verder omdat de wegen opeens onverlicht waren. In sommige ziekenhuizen viel de beademingsapparatuur uit.

Daarom is de fabriek van Gao nu op rantsoen. In de provincie Liaoning, waarvan Shenyang de hoofdstad is, ligt de vraag naar elektriciteit op dit moment zo’n 15 tot 20 procent boven het aanbod. Dat gaat waarschijnlijk nog de hele winter duren.

Liaoning is niet de enige provincie op rantsoen: in zo’n twintig industrierijke provincies zijn maatregelen genomen. Samen zijn zij goed voor ruim twee derde van China’s productie. Zelfs de levering van goederen die voor de Kerst in de winkels in de VS en Europa moeten liggen loopt gevaar.

De energietekorten houden deels verband met de klimaatconferentie in Glasgow die 31 oktober begint. De Chinese president Xi Jinping voelt de hete adem van de wereld in zijn nek om meer te doen aan klimaatbeheersing. China is verantwoordelijk voor 28 procent van de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd. Ruim 60 procent van China’s elektriciteit wordt met kolen opgewekt. En juist deze meest vervuilende fossiele brandstof moet snel uitgefaseerd worden, wil de wereld de opwarming tot ten hoogste 1,5 of 2 graden Celsius kunnen beperken. Alok Sharma, de Britse staatssecretaris die voorzitter is van de klimaatconferentie in Glasgow, riep de wereld op om „kolen naar de geschiedenis te verbannen”.

China moet dus dringend van zijn kolenverslaving af. Xi, die niet naar Glasgow komt omdat hij sinds Covid-19 het land niet meer uit durft, beloofde vorige maand dat China in het buitenland geen nieuwe centrales meer zal bouwen. Vorig jaar september maakte hij al bekend dat China uiterlijk in 2030 zijn piek in uitstoot wil bereiken, en dat het in 2060 klimaatneutraal wil zijn. Deze zomer besloot Xi om een aantal gevaarlijke en oude kolenmijnen te sluiten en om een limiet te stellen aan de productie van een aantal andere mijnen.

Hevige regen

De beperking van de kolenproductie kwam achteraf gezien op een wel heel ongelukkig moment. De wereldhandel trok juist aan, en daarmee ook de vraag naar Chinese producten. De mondiale energieprijzen stegen sterk en er ontstonden tekorten.

Toen begon het ook nog eens hevig te regenen in de provincie Shanxi, de kolenprovincie bij uitstek, en daardoor sloten nog eens zo’n zestig mijnen extra. China was bovendien gestopt met de import van Australische kolen, nadat dit land om een onafhankelijk onderzoek naar de oorsprong van Covid-19 had gevraagd.

Zo ontstond er een tekort aan kolen voor de Chinese elektriciteitscentrales. Die centrales stonden toch al niet te trappelen om elektriciteit te produceren, want ze produceerden met verlies. In China kopen centrales kolen in voor een prijs die door de markt wordt bepaald, maar de prijs van elektriciteit wordt door de overheid vastgesteld. Daardoor is het opwekken van elektriciteit verliesgevend, juist als de vraag hoog is. Centrales komen daardoor in de verleiding om hun onderhoudswerkzaamheden te plannen juist op die momenten dat de kolenprijzen hoog liggen.

Toen het land in september werd overvallen door black-outs en fabrieken soms per direct een week of langer dicht moesten, hief de overheid meteen alle beperkingen op kolenproductie en -gebruik weer op.

China lijkt hiervan geschrokken. Er zijn aanwijzingen dat het land af wil van de klimaatbeloften die Xi in 2020 deed. Een te snelle uitstootreductie zou destabiliserend werken, is de angst. Zeker in een tijd dat de economische groei toch al vertraagt.

Volgens analisten moet China de komende tien jaar zeshonderd centrales sluiten om zijn klimaatdoelen te halen. Voorlopig bouwt China alleen maar centrales erbij – in 2020 zelfs ruim drie keer zoveel als de rest van de wereld bij elkaar. Volgens China is dat goed te verdedigen: schone, nieuwe centrales kunnen oude, vervuilende centrales immers vervangen.

Voor gewone Chinezen zoals Gao Chao is het terugdringen van CO2 minder belangrijk dan het behoud van hun baan. In het noordoosten van China, waar hij woont, staan vooral verouderde fabrieken die niet bepaald energiezuinig produceren. China hoopt vooral veel winst te kunnen halen uit energiezuiniger produceren.

In 2060, het jaar van China’s netto-nul, wil het nog maar maximaal 20 procent fossiele brandstoffen gebruiken in zijn energiemix. Het staat buiten kijf dat het daarvoor het gros van zijn centrales rap zou moeten sluiten. Maar het volledig en snel kolen uitfaseren als belangrijkste energiebron is in deze fase voor China ondenkbaar.

Het stoken van kolen is het grootste obstakel bij het halen van de klimaatdoelen. China’s kolenverslaving toont aan hoe ver de wereld daarvan verwijderd is.