Honderden veehouderijen bij natuurgebieden mogen toch uitbreiden

Stikstofcrisis Ondanks de stikstofcrisis kregen honderden veehouders toestemming om uit te breiden.

Een boer breidt uit richting natuurgebied Springendal.
Een boer breidt uit richting natuurgebied Springendal. Eric Brinkhorst

Honderden boeren vlak bij natuurgebieden hebben tijdens de stikstofcrisis toestemming gekregen hun veestapel uit te breiden. Dat blijkt uit onderzoek van NRC. De natuur heeft hierdoor volgens deskundigen extra schade opgelopen.

Boeren dicht bij natuurgebieden mogen alleen uitbreiden als de stikstofuitstoot gelijk blijft of daalt ten opzichte van de oude vergunning. Dat moeten ze via een rekenmodel van het RIVM aantonen. Met technische apparatuur in de stallen kunnen boeren de uitstoot verlagen.

Maar deze technische apparatuur verlaagt de stikstofuitstoot minder dan eerder gedacht. Zo vermindert de veelgebruikte luchtwasser, die de lucht zuivert voordat die wordt uitgeblazen, de ammoniakuitstoot niet met gemiddeld 85 procent, maar met 59 procent, bleek in 2018 uit onderzoek van Wageningen University & Research. De mestvloer, die poep in de stal scheidt van urine waardoor minder stikstof vrijkomt, heeft ook een lager rendement dan gedacht, volgens onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit 2019.

Lees ook het onderzoek van NRC: Mag deze varkensboer duizenden varkens extra houden?

Op het RIVM-rekenmodel zelf is ook kritiek: een adviescommissie die in opdracht van het vorige kabinet de neerslag en uitstoot van stikstof onderzocht, stelde in juni vorig jaar dat het model ongeschikt is voor de toetsing van individuele boerenbedrijven en leidt tot „schijnzekerheid”. Het RIVM erkent de „onzekerheid” over de berekeningen, maar zegt dat er niet gewerkt wordt aan een nieuw rekenmodel. „Wel wordt de modellering (...) verder ontwikkeld.”

Rechters kritisch

De rechtbank in Utrecht vernietigde vorige maand acht vergunningen voor de bouw van nieuwe stallen. De provincie stemde ten onrechte in met uitbreidingen, volgens de rechter: er moet beter worden uitgezocht of de stikstofuitstoot écht niet toeneemt. In maart floot de rechtbank Noord-Nederland de provincie Friesland terug, omdat ten onrechte toestemming was verleend aan een Friese melkveehouder. Beide provincies gaan in hoger beroep, omdat ze vinden dat uit het RIVM-model voldoende blijkt dat de uitstoot en neerslag van stikstof niet toeneemt.

Ondanks de rechterlijke uitspraken besloten de provincies na gezamenlijk overleg op de oude voet verder te gaan. „Wij gaan door met het verstrekken van vergunningen”, mailt de provincie Friesland: „We voeren de wet uit zoals die nu is.”

In Friesland, Limburg en Gelderland werd de afgelopen 2,5 jaar zo’n 350 keer toestemming gegeven om uit te breiden. Van honderd uitbreidingsaanvragen in Gelderland is niet precies bekend hoe die zijn afgehandeld, 105 andere zaken zijn „nog in behandeling”. In Zeeland, Drenthe en Noord-Holland ging het in totaal om zo’n tien uitbreidingen. Flevoland en Overijssel verstrekten ook na herhaaldelijk aandringen geen informatie.

„Meer dieren betekent simpelweg dat er meer stikstof geproduceerd wordt"

Het is niet bekend welke bedrijven daadwerkelijk zijn uitgebreid en tot hoeveel extra stikstofuitstoot dit heeft geleid. Maar dát het tot meer uitstoot leidde staat vast, zeggen verschillende deskundigen. Franciska de Vries, hoogleraar Earth Surface Science aan de Universiteit van Amsterdam: „De uitstoot van één boerderij is moeilijk te bepalen. Maar meer dieren betekent simpelweg dat er meer stikstof geproduceerd wordt. Die kan je afvangen, maar dat gaat lang niet altijd goed.”

Volgens Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan Tilburg University, krijgen uitbreidingsplannen op het platteland te vaak voorrang boven het natuurbelang. Nieuwe vergunningen verlenen en al verstrekte vergunningen respecteren, mag volgens Europese regels niet leiden tot het verslechteren van de natuur, zegt Bastmeijer. Als de uitstoot stukken hoger uitvalt door onzekerheden in de berekeningen, is dat wel het geval, zegt hij. „Dan is de natuur de dupe.”

Het ministerie van Landbouw (LNV) erkent „dat er gevallen zijn” waar de stikstofuitstoot toeneemt. De omvang is niet bekend. Volgens LNV wordt het RIVM-rekenmodel aangepast zodra hier „aanleiding toe is door nieuwe wetenschappelijke inzichten”. Er zijn volgens het ministerie recent verscheidene onderzoeken gestart om te kijken of de huidige kennis nog voldoet.

Duizenden varkens extra p. 6-7