Bewuste mazen in nieuwe wet helpen Crocs en Uber belasting ontwijken

Belastingontwijking Een wetsvoorstel sluit fiscale sluiproutes slechts beperkt af. En dat is een bewuste keuze van het kabinet, blijkt uit onderzoek van The Investigative Desk. Ook als de nieuwe wet er komt, kunnen Crocs en Uber belasting blijven ontwijken.

Foto Koen Suyk
Foto Koen Suyk

„Een wassen neus”, zo noemt hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek van de Universiteit Leiden het wetsvoorstel van demissionair staatssecretaris van Belastingzaken Hans Vijlbrief (D66) dat als doel heeft om een specifieke vorm van belastingontwijking tegen te gaan. Daarbij wordt binnen een bedrijf geschoven met intellectueel eigendom (zoals merkrechten) om een aftrekpost te creëren – en uiteindelijk minder winstbelasting te hoeven betalen.

Aanstaande maandag staat in de Tweede Kamer een debat over de beoogde wet op de agenda, die voluit de Wet Tegengaan Mismatches bij Toepassing Zakelijkheidsbeginsel heet. De beoogde ingangsdatum van de wet – na goedkeuring van beide Kamers – is 1 januari aanstaande.

Er zitten gaten in het huidige wetsvoorstel

Bart Snels Vertrekkend Kamerlid van GroenLinks

Crocs en Uber vonden de afgelopen jaren een nieuwe weg om via Nederland belasting te ontwijken. Daarover schreef NRC afgelopen zomer al. Hun methode werkt als volgt: de Amerikaanse multinationals verkochten intellectueel eigendom binnen de eigen organisatie. De verkopende partij was in beide gevallen een vestiging in Bermuda en de koper een Nederlandse dochter-bv.

De Nederlandse bv’s kunnen deze aankoop – met de huidige regels – in de komende jaren afschrijven. Dit betekent dat ze het betaalde bedrag mogen aftrekken van de bedrijfswinst, die van over de hele wereld afkomstig is. Daardoor resteert er een kleiner bedrag waarover ze nog belasting moeten betalen.

De bv van Uber creëerde een aftrekpost van in totaal 6,7 miljard dollar (omgerekend zo’n 5,8 miljard euro), volgens het jaarverslag van 2019. Bij Crocs was dat vorig jaar 492,5 miljoen dollar (circa 432 miljoen euro).

Mismatches voorkomen

Doel van de beoogde nieuwe wet is om zogeheten mismatches bij de verkoop van intellectueel eigendom binnen één bedrijf tegen te gaan. Multinationals moeten op papier dezelfde aankoop- en verkoopprijs hanteren als zij merkrechten of andere vormen van intellectueel eigendom verplaatsen van het ene dochterbedrijf naar het andere.

Op dit moment hoeft de prijs die een Nederlandse bv betaalt niet te corresponderen met het bedrag dat een buitenlands zusterbedrijf in de boeken vermeldt.

Het gevolg kan zijn dat het Nederlandse bedrijf dan een hoger bedrag mag afschrijven van de winst dan het elders heeft ontvangen – en zo dus belasting ontwijkt.

De wet die nu is opgesteld om dit soort mismatches tegen te gaan, zou aan deze constructie een einde kunnen maken. Maar Uber en Crocs blijken niet erg veel last te gaan krijgen van het wetsvoorstel dat er nu ligt.

Niet veel te vrezen

Waarom Uber en Crocs fiscaal niet zoveel te vrezen hebben van het wetsvoorstel? Het voorstel pakt niet alle methodes aan. De fabrikant van de bekende plastic sandalen en klompen én de taxidienst gebruikten beide twee methodes om de aankoop van hun dochterbedrijven te financieren. Dat deden ze via een interne lening en een kapitaalstorting – een soort gift van de ene dochter aan de andere.

Onder de nieuwe wet verliest Crocs een deel van dit zelf gecreëerde belastingvoordeel. De interne gift wordt dan namelijk niet als een zogeheten zakelijke transactie beschouwd, en valt daardoor onder het wetsvoorstel. Maar de interne lening valt er buiten: op dat deel van de aankoop – dat wél geldt als een zakelijke transactie – mag Crocs dus blijven afschrijven.

De lening heeft nog een voordeel: Crocs mag nu de afschrijving én de betaalde rente aftrekken

En die afschrijving op de merkrechten in Nederland scheelt Crocs belasting. Tegenover de lagere belasting in Nederland kan namelijk helemaal geen hogere belasting in Bermuda staan: het overzeese belastingparadijs heft geen belasting over de bedrijfswinst.

Bovendien heeft de lening een bijkomend voordeel: Crocs mag niet alleen de afschrijving aftrekken van de winst, maar ook de betaalde rente. Hoeveel geld deze constructie Crocs onder de nieuwe regels precies oplevert, is onbekend. Maar waarschijnlijk gaat het om miljoenen dollars.

Uber komt nog beter weg. Het taxi- en maaltijdbezorgbedrijf mag naast het leningdeel ook het giftdeel van zijn intellectueel eigendom in Nederland afschrijven, anders dan Crocs. Het wetsvoorstel geldt namelijk alleen voor transacties die gedaan zijn vanaf 1 juli 2019. Oudere transacties vallen onder een overgangsregeling. Uber verschoof zijn merkrecht in april 2019 al naar de Nederlandse bv. Hierdoor blijft het hele belastingvoordeel van Uber buiten bereik van belastinginspecteurs.

Geen toeval

Dat de fiscale constructies die Crocs en Uber gebruiken buiten de beoogde nieuwe regels gaan vallen, is geen toeval. Staatssecretaris Vijlbrief laat zakelijke transacties namelijk bewust buiten het wetsvoorstel. Het idee is dat andere landen zulke transacties al belasten. Maar in het geval van Crocs is dat land Bermuda – en dat heft geen winstbelasting. „Ook zakelijke aankooptransacties zouden onder de wet moeten vallen als bedrijven in een ander land geen belasting betalen”, vindt belastinghoogleraar Van de Streek.

Ook Uber komt goed weg als de beoogde nieuwe wet er komt, door een bewust gemaakte keuze. In een eerdere versie van het wetsvoorstel vielen opgezette constructies al vanaf 2017 onder de nieuwe regels. Lobbygroepen als de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) vonden dat veel te ver gaan. In een reactie benadrukte de beroepsvereniging dat terugkijken „alleen in uitzonderlijke situaties” mag. Als de wetgever terugkijken noodzakelijk vond, dan zou dat in ieder geval vanaf een veel later moment moeten gebeuren, stelde de beroepsorganisatie.

De NOB vond een medestander in de Belastingdienst, die liet weten niet zoveel oude fiscale routes te kunnen controleren. Vijf jaar terugkijken is voor de Belastingdienst „buitengewoon complex”, schreven ambtenaren van staatssecretaris Vijlbrief afgelopen juli in een notitie bij het wetsvoorstel. Volgens de ambtenaren is het „zeer voorstelbaar” dat vijf jaar achteruitkijken „een negatieve impact heeft op de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel”. Ook de Raad van State adviseerde een latere ingangsdatum, namelijk 2021.

Vaart gemaakt

Onder druk beperkte Vijlbrief daarna de overgangsregeling tot 1 juli 2019. Dat is een korte periode, vindt hoogleraar Van de Streek. „Ik zou zeggen: het onderbrengen van intellectueel eigendom in belastingparadijzen is al heel lang maatschappelijk onwenselijk.”

Ter illustratie van de maatschappelijke druk noemt hij een rapport uit 2015 van het ministerie van Financiën over het Nederlandse belastingklimaat, en wijst hij op strengere Europese regelgeving uit 2017. Van de Streek: „Bedrijven als Crocs wisten toen al: foute boel, dit kan niet meer.”

Vertrekkend Kamerlid Bart Snels van oppositiepartij GroenLinks houdt zich al jaren bezig met de aanpak van belastingontwijking. In beginsel is hij te spreken over de komst van de wet. Staatssecretaris Vijlbrief heeft een commissieadvies in anderhalf jaar tijd tot wetsvoorstel gepromoveerd. Snels: „Er is vaart gemaakt, dat is goed.”

Tegelijkertijd zou Snels graag een aantal zaken anders zien. „Er zitten gaten in het huidige wetsvoorstel. Alle gevallen van dubbele niet-heffing, zoals de interne lening en een gift, zouden onder de wet moeten vallen. De Belastingdienst moet kunnen ingrijpen als een constructie alleen bedoeld is om belasting te ontwijken. En GroenLinks gaat amenderen dat de terugwerkende kracht van de wet weer teruggaat naar 2017, zodat Uber er niet meer buiten valt.”

Snels verlaat komende week de Tweede Kamer. Maar GroenLinks laat weten ook na zijn vertrek dezelfde lijn te zullen blijven volgen en een amendement te zullen indienen. Mogelijk doet de partij dat aanstaande maandag al tijdens het wetgevingsoverleg van de commissie Financiën.

Lees ook: Nederlands ultieme fiscale lokkertje is niet meer, maar fiscalisten werken volop aan alternatieven