Raad van State over Toeslagenaffaire: ‘Compensatie te snel en ondoordacht’

Toeslagenaffaire Het kabinet wil nu snel beslissen over extra compensatie in de Toeslagenaffaire. Maar de Raad van State ziet dat de fouten zich opstapelen.

December 2020: leden van het kabinet reageren op het zeer kritische parlementaire rapport over de Toeslagenaffaire.
December 2020: leden van het kabinet reageren op het zeer kritische parlementaire rapport over de Toeslagenaffaire. Foto David van Dam

De manier waarop het demissionaire kabinet werkt aan extra compensatie voor slachtoffers van de Toeslagenaffaire leidt tot scherpe kritiek van de Raad van State en grote bezwaren bij gemeenten. Ondanks waarschuwingen dat de aanpak te snel en ondoordacht is, en gedreven is door incidenten, wil het kabinet volgende week al beslissen over nieuwe regelingen voor gedupeerden. Dat blijkt uit stukken die NRC inzag. De vrees bestaat dat dezelfde fouten opnieuw gemaakt zullen worden.

De Raad van State oordeelt in een recent, nog ongepubliceerd advies keihard over de huidige kabinetsaanpak. Volgens de Raad zijn door het kabinet „telkens toezeggingen gedaan waarmee bij gedupeerden verwachtingen zijn gewekt, terwijl de hersteloperatie daarmee te complex is geworden”, waardoor „de beoogde snelheid van het herstel steeds verder uit het zicht raakt”. Dat is bovendien „schadelijk voor het (herstel van) vertrouwen in de hersteloperatie en in het handelen van de overheid”.

Zonder duidelijke coördinatie, zo schrijft de Raad van State in het advies, is „een wirwar van regelingen” ontstaan. Gevolg: „De democratische legitimatie en de kwaliteit van de besluitvorming en de wetgeving komen ernstig onder druk te staan.”

Het kritische advies werd door de Raad van State uitgebracht in september, naar aanleiding van de kabinetsplannen om de huidige aanpak beter in de wet in te bedden. Het concrete voorstel waarmee het kabinet de nieuwe compensatieregelingen wil invoeren, werd deze vrijdag gewijzigd ingediend bij de Raad van State, met een verzoek om een spoedadvies, een teken dat het kabinet haast heeft.

De hersteloperatie verloopt tot nu toe stroef. Eind september hadden al meer dan 47.000 ouders zich gemeld als gedupeerde – veel meer dan verwacht. Voor hen werd vorig jaar een algemene compensatieregeling bedacht: ouders die aantonen dat zij ten onrechte hun kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen, hebben standaard recht op 30.000 euro.

Drie groepen

Met de nieuwe regelingen heeft het kabinet drie extra doelgroepen op het oog. Het gaat om kinderen van toeslagenouders, om de ex-partners van de getroffen ouders en om gedupeerden die de afgelopen jaren met andere toeslagen dan de kinderopvangtoeslag in de problemen kwamen.

Omdat voor deze groepen nog weinig tot niets is vergoed terwijl dat wél is aangekondigd, wil het kabinet snel handelen. Komende dinsdag vergadert een groepje ministers over de aanpak. Ingewijden zeggen tegen NRC dat het kabinet dan al wil besluiten over de regeling. De gedupeerden wachten al te lang, is de gedachte.

De snelheid waarmee het kabinet opereert, doet denken aan de manier waarop de compensatie van 30.000 euro – de Catshuisregeling – tot stand kwam. Het kabinet wilde daarbij gehoor geven aan de roep om snelle compensatie vanuit de Tweede Kamer. Details waren amper uitgewerkt. De afgelopen weken bleek dat de Catshuisregeling voor veel gedupeerden juist voor een extra bureaucratische horde heeft gezorgd. Slechts 546 ouders namen genoegen met de 30.000 euro.

Critici vrezen dat het kabinet dezelfde fouten – overhaast handelen, te weinig oog voor detail, regeling op regeling stapelen – nu opnieuw dreigt te maken door een standaardvorm van compensatie aan te bieden aan drie grote groepen slachtoffers. Opnieuw zouden veel meer gedupeerden dan gedacht zich kunnen melden. Opnieuw is het de vraag of de overheid zoveel meldingen wel op tijd kan verwerken.

Die vrees leeft vooral bij de gemeenten, die een grote rol spelen in de uitvoering van het schadeherstel. Zij overleggen komende week opnieuw met het kabinet over de compensatieplannen, maar ingewijden houden er rekening mee dat het overleg klapt.