Kenza Koutchoukali (regisseur) en Jan-Peter de Graaff (componist) maken de nieuwe muziektheatervoorstelling Parallax.

Foto Roger Cremers

Interview

‘Net als wij creëren complotdenkers een eigen wereld’

Muziektheater Een vrouw bezweert haar publiek dat de aarde plat is. Parallax van Jan-Peter de Graaff en Kenza Koutchoukali is intiem muziektheater over complotdenken in de vorm van een TED Talk.

Ze moeten op hun woorden passen, nu ze met de ‘mainstream media’ praten, grappen componist Jan-Peter de Graaff en regisseur Kenza Koutchoukali. Complotdenken en alternatieve feiten, daarover gaat hun nieuwe muziektheatervoorstelling Parallax. De hoofdpersoon is ervan overtuigd dat de aarde plat is en wil een raket bouwen om dat met haar eigen ogen vast te stellen.

De makers onthouden zich van een oordeel: „Wat wij van de Flat Earth Society vinden doet er niet toe”, zegt De Graaff. Koutchoukali: „Iedereen heeft een eigen verhaal, een eigen referentiekader, en er zijn altijd herkenningspunten. Het gaat ons om de complexiteit van menselijk gedrag.” Sopraan Katrien Baerts en Het Collectief geven vrijdag in Maastricht de eerste uitvoering van Parallax.

De Flat Earth-theorie is een betrekkelijk recent fenomeen. Dat de aarde rond is was in de Middeleeuwen al breed geaccepteerd, de oude Grieken wisten het al, zegt De Graaff. De moderne Flat Earth Society heeft haar wortels in de negentiende eeuw, de grondlegger was Samuel Rowbotham, die het pseudoniem Parallax gebruikte. Parallax is het verschijnsel dat objecten ten opzichte van elkaar lijken te bewegen als de waarnemer zich verplaatst. „Gezichtsbedrog, zeg maar”, aldus De Graaff.

Lees ook deze reportage: Ronde aarde is ‘een product van wiskundige fantasie’

„Complotdenkers worden vaak weggezet als mensen die niet kunnen nadenken, kwaadwillende gekken. Maar dat is te makkelijk”, vindt De Graaff. Hij omschrijft ze liever als mensen bij wie „het geloof in het model” niet ontvankelijk is voor empirische bewijslast: „En dat raakt aan ons werk, het creatieve. Net als wij creëren deze mensen een eigen wereld.”

„Maar wij hebben de kaders van het theater”, zegt Koutchoukali. „Kunst is onze vrijbrief.”

Amerikaanse daredevil

De Graaff werd door het onderwerp gegrepen toen hij de documentaire Rocketman (2019) zag, over de Amerikaanse daredevil ‘Mad’ Mike Hughes, die in februari 2020 omkwam toen hij met zijn zelfgebouwde raket neerstortte. Hughes wilde bewijzen dat de aarde plat is. „Zijn tragiek is dat zijn raket niet hoog genoeg kwam, zodat hij het nooit met eigen ogen heeft kunnen zien”, zegt De Graaff. Overigens beweerde Hughes’ pr-man na diens dood dat het een stunt was om geld en aandacht te genereren en dat Hughes niet echt in een platte aarde geloofde.

Jan-Peter de Graaff (componist) Kenza Koutchoukali (regisseur) maken de nieuwe muziektheatervoorstelling Parallax. Foto Roger Cremers

Parallax is fictie en vertelt niet Hughes’ verhaal, benadrukt De Graaff. Koutchoukali omschrijft hun hoofdpersoon als „een loner”, maar ook „een krachtig persoon”: „Ze is iemand die de dingen wil begrijpen, die wil leren denken. Zij gelooft dat de aarde plat is en nu ze haar waarheid heeft gevonden wil ze andere mensen overtuigen. Op allerlei manieren probeert ze haar publiek mee te krijgen.”

„Ze is extreem onafhankelijk, maar ze wil ook graag een connectie maken met het publiek, dat haar tegenspeler is. Ze zoekt afwisselend de confrontatie en de intimiteit”, zegt De Graaff.

Koutchoukali koos namelijk een onwaarschijnlijke vorm voor de voorstelling: die van een TED Talk. „Dat idee was er meteen: TED Talks zijn toegankelijk, ze hebben een duidelijke structuur, en je hoeft niet alles te begrijpen. Bovendien zit er humor in, een persoonlijke noot, vaak ook wat knulligheden. Dat maakt het menselijk. Geen raketlancering dus, maar een praatje.”

„Muziek en tekst spelen voortdurend met de verwachting van de raket”, zegt De Graaff. Ze lachen. Koutchoukali: „Dat is wat je wil: dat het plafond openschuift en dat er een raket verschijnt. Maar waarom wil je dat eigenlijk?” Zo is de raket in Parallax het flamboyante uithangbord van een intiem en tijdloos verhaal: iemand die een ander, om wie ze geeft, wil overtuigen van wat ze hartstochtelijk gelooft.

Parallax door Het Collectief en Katrien Baerts (sopraan). 22/10 (Maastricht), 28/10 (Amsterdam) & 9/11 (Den Bosch).