Profiel

De man die zo vaak ‘nein’ zei verlaat de Bundesbank

Jens Weidmann In de Duitse pers wordt volop gespeculeerd over de reden dat voorzitter van de Duitse centrale bank Jens Weidmann opstapt. Tijdens zijn bewind werd hij door ECB-chef Mario Draghi verweten „nein zu allem” (nee tegen alles) te zeggen.

Weidmann botste vaak met Draghi.
Weidmann botste vaak met Draghi. Foto John MacDougall/AFP

Der anti-Draghinoemde het Duitse weekblad Die Zeit eens de man die woensdag onverwacht zijn vertrek aankondigde van het Europese monetaire toneel. Jens Weidmann, de president van de Duitse Bundesbank, verlaat zijn functie eind dit jaar, zo kondigde de Bundesbank onverwacht aan. Daarmee verliest de Europese Centrale Bank de voornaamste interne criticus van haar monetaire beleid, dat werd ingezet door oud-ECB-chef Mario Draghi. Dit beleid, voortgezet onder leiding van Christine Lagarde, kenmerkt zich door zeer lage rentes en door de grootscheepse opkoop van staats- en bedrijfsschulden.

Weidmann vertrekt om „persoonlijke redenen”, aldus het persbericht. Onduidelijk is welke dit zijn – en dat voedt in de Duitse pers speculatie over de beweegredenen van de 53-jarige econoom. „Wie Weidmann kent, weet dat zijn beslissing niet als desertie moet worden geïnterpreteerd, maar als signaal over zijn frustratie over de ontwikkeling van het monetaire beleid”, aldus een commentaar van de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ). Niet iedereen ziet dat zo. Die Zeit schrijft juist dat dit niet als „politiek aftreden” moet worden beschouwd, zoals eerder het aftreden van de Duitse ECB-bestuurder Jürgen Stark, die in 2011 met slaande deuren de ECB-toren verliet.

‘Nein zu allem’

Hoe het ook zij, het is bekend dat Weidmann zich al lang niet kan vinden in de lijn van de ECB. In 2011 vroeg bondskanselier Angela Merkel haar toenmalig economisch adviseur Weidmann om de Bundesbank te gaan leiden, waar hij al eerder had gewerkt. Al snel botste de Duitser binnen het ECB-bestuur met de Italiaan Draghi. Toen Draghi in 2012 een (nooit uitgevoerd) programma voorstelde om staatsschuld van wankele eurolanden te gaan kopen, verzette Weidmann zich daar niet alleen openlijk tegen, hij verscheen ook voor het Duitse Grondwettelijk Hof om te betogen dat het programma onwettig was. Daarna verweet Draghi Weidmann in een venijnige speech „nein zu allem” (nee tegen alles) te zeggen – een predikaat dat aan de Duitser is blijven kleven. Weidmann zei ‘nein’ tegen het belangrijke besluit van de ECB in 2015 om staatsschuld van alle eurolanden op te kopen om de inflatie aan te jagen, en in 2019 klonk nogmaals een Duits ‘nein’ toen dit programma werd hervat. Het maakte Weidmann niet populair. Toen zijn naam werd genoemd als mogelijk opvolger van Draghi in 2019, stuitte dat met name in Zuid-Europa op veel verzet.

Klassieke Duitse visie

Weidmann is een vertolker van de klassieke Duitse visie op monetair beleid: de centrale bank dient vooral de inflatie in toom te houden en moet zich verder bescheiden opstellen. Géén massale schuldopkoop dus om overheden te helpen of om te lage inflatie op te krikken, zoals de ECB de voorbije jaren heeft gedaan. Het is een visie die binnen het 25-koppige ECB-bestuur, dat vaker per meerderheid is gaan beslissen, slechts weinigen bekoort. Weidmann trok vaak op met zijn Nederlandse collega Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, hoewel Knot zich vaak inschikkelijker opstelt dan Weidmann.

Weidmann onderhield met Draghi persoonlijk een gespannen verhouding, zijn relatie met de huidige ECB-voorzitter Lagarde geldt als beter. Weidmann zei de laatste tijd niet zomaar ‘nee’ tegen alles: in grote lijnen steunde hij de opkoop van schulden door de ECB tijdens de coronapandemie. Ook hielp hij Lagarde een recent juridisch conflict tussen het Grondwettelijk Hof en de ECB achter de schermen op te lossen. Voor de sterk op goede verhoudingen gerichte Lagarde zou het een klap zijn als Weidmann inderdaad uit frustratie of protest is opgestapt, zoals de FAZ schrijft.

Hoe dan ook komt zijn vertrek op een gevoelig moment voor de ECB. Voordat Weidmann vertrekt, neemt hij nog deel aan twee belangrijke ECB-vergaderingen waarin de monetaire lijn moet worden bijgesteld in tijden van oplopende inflatie in de eurozone – het schrikbeeld van de Bundesbank. De opkoop van schulden staat weer ter discussie, net als toen Weidmann aantrad. Een laatste ‘nein’ valt niet uit te sluiten.