Geen gewonden, na de ingestorte tribune in de Goffert, wél veel vragen

Zes vragen over de veiligheid van stadions Hoe heeft de tribune in het uitvak van NEC zondag (deels) kunnen instorten? Dat gaat een ingenieursbedrijf de komende tijd uitzoeken. Moet de Nijmeegse club zijn thuisduels straks elders spelen? En hoe vaak en door wie worden stadions geïnspecteerd?

Het ingestorte deel van de tribune van het Goffertstadion waar Vitesse-fans de zege op NEC vieren.
Het ingestorte deel van de tribune van het Goffertstadion waar Vitesse-fans de zege op NEC vieren. Foto Vincent Jannink/ANP

Alsof het beton met een bijl doormidden was gekliefd. Zo zag het eruit op foto’s. En ja, net als twee jaar geleden bij AZ had ook dit incident veel erger kunnen aflopen. Toch raakte zondag niemand gewond toen het onderste deel van het uitvak in het Goffertstadion van NEC bezweek onder de druk van hossende Vitesse-fans die de overwinning vierden. „Niemand heeft ook maar een schram opgelopen”, zei NEC-directeur Wilco van Schaik maandag tegen RTL Nieuws. „Een godswonder.”

’s Avonds maakte NEC bekend dat de gemeente Nijmegen, eigenaar van het stadion, ingenieursbureau Royal HaskoningDHV de opdracht heeft gegeven tot een onderzoek naar het incident. „Naast het onderzoek komt er een feitenonderzoek naar hoe de inspecties van de laatste jaren hebben plaatsgevonden.”

1Wat weten we nu?

Terwijl de spelers van Vitesse het overwinningsfeest oppookten bij hun meegereisde fans, stortten de drie onderste rijen van het uitvak in. De betonnen liggers werden echter opgevangen door een container onder de tribune, waardoor het alleen bij materiële schade bleef. Burgemeester Hubert Bruls van Nijmegen, die zondag meteen een groot onderzoek aankondigde, meldde maandagochtend dat er geen indicatie was dat de rest van het 21 jaar oude stadion onveilig zou zijn. Volgens NEC stonden op de bewuste plek in het vak meer toeschouwers dan toegestaan.

2 Wat betekent dit voor NEC?

„Het is voor ons een absolute noodzaak de veiligheid van iedereen in het stadion te kunnen waarborgen”, verklaarde NEC maandagavond. „Daarbij houden we alle opties open en moeten we als club nu al met verschillende scenario’s rekening houden. Zowel het spelen zonder publiek, wellicht met gedeeltelijk publiek of het uitwijken naar andere locaties passeren de revue.” AZ speelde vier maanden elders nadat in augustus 2019 een deel van het dak naar beneden was gekomen. Het stadion in Alkmaar kreeg een compleet nieuw dak, wat de club 25 miljoen euro heeft gekost. Deels gedekt door de verzekering.

3 Hoe worden stadions geïnspecteerd?

Meteen na de wedstrijd zei directeur Van Schaik al dat de Goffert de jaarlijkse inspectie met succes had doorlopen. Juist die inspecties zijn niet altijd betrouwbaar, schreef het Auditteam Voetbal en Veiligheid in 2016. De controles worden volgens die instantie soms uitgevoerd door mensen die geen verstand hebben van voetbalstadions. Het Bouwbesluit – basis voor de controles – is volgens het Auditteam bovendien slecht toepasbaar op voetbalstadions, waar soms duizenden supporters tegelijkertijd springen. Anders dan in Engeland, dat een geschiedenis kent van verschrikkelijke stadionrampen, zijn in Nederland nooit specifieke regels gemaakt voor voetbalstadions.

De KNVB zou dat laatste wel willen, laat een woordvoerder dinsdagavond weten. „Wij pleiten, juist sinds ‘AZ’, voor het Engelse model, waarbij een in stadions gespecialiseerd bureau inspecties uitvoert bij alle stadions. Dit zodat er gespecialiseerde expertise is. Een inspectie van een stadion met duizenden bezoekers is toch anders dan van een zwembad of bioscoop.”

Nu nog verlopen de controles van stadions bij elke club anders. De één kiest voor een bouwkundig aannemer, de ander huurt een bouwbedrijf in, weer een ander haalt de veiligheidsregio erbij. Soms leiden inspecties tot aanpassingen. NAC Breda versterkte in 2015 de dakconstructie na een controle, bij PSV werd besloten geen zonnepanelen te plaatsen toen bleek dat het dak dat niet zou kunnen dragen. Na een herkeuring bij ADO Den Haag, na de instorting bij AZ, is er sprake geweest dat die club bij windkracht acht of hoger geen toeschouwers zou kunnen ontvangen. Na extra berekeningen bleek die maatregel toch niet nodig.

4 Zijn clubs zich voldoende van veiligheidsrisico’s bewust?

In het meest recente rapport van het Auditteam Voetbal en Veiligheid staan enkele opmerkelijke passages. De onderzoekers concluderen daarin dat veiligheidsplannen van voetbalstadions slechter zijn geworden sinds de instorting bij AZ. Het risico op instortingsgevaar en verdrukking is „onderbelicht” in de veiligheidsanalyses van voetbalclubs en gemeenten. Calamiteitenplannen worden regelmatig niet geoefend, nooduitgangen zijn nog vaker afgesloten dan voor het incident bij AZ.

De organisatie, die onder het ministerie van Justitie en Veiligheid valt, constateerde in twee eerdere rapporten – vóór ‘AZ’ ook al – dat calamiteitenplannen zeer gebrekkig waren. Dit keer schreven de onderzoekers: „Deze combinatie van een gebrek aan oefeningen, beperkte calamiteitenplannen én afgesloten nooddeuren baart ons heel veel zorgen […] Een potentieel incident kan hierdoor immers gemakkelijk escaleren tot een grote ramp.”

5 Wat vinden experts?

Onder bouwkundigen is het algemeen bekend: hossen op hetzelfde ritme door supporters is gevaarlijk. Dat zei Sander Pasterkamp, docent bouwtechniek aan de TU Delft, maandag tegen het AD. „Om dat te voorkomen, wordt in stadions ook vaak rustige muziek gedraaid na een overwinning. We Are The Champions bijvoorbeeld. Tegen samen springende mensen zijn weinig constructies bestand. Uiteindelijk kan alles kapot.”

Op de vraag van NRC hoe dat dan met de Rotterdamse Kuip zit, een stadion dat soms zodanig op en neer deint dat de camera meebeweegt, zegt Pasterkamp dat het „een indicatie van degelijkheid is” als een stadion al vele jaren hossen te verduren heeft gehad. „Maar het is niet absoluut. De Goffert was ook al meer dan twintig jaar oud. Verder kan bij herhaalde dynamische belasting vermoeiing optreden. Het blijft dus oppassen.”

Zijn tip? Hossen verbieden.

6Zou de Tweede Kamer geen hoorzitting houden over veiligheid in stadions?

Deze zitting, naar aanleiding van de gebeurtenissen bij AZ, staat inmiddels al twee jaar op de rol. „Vooruitlopend op een te voeren debat met de minister van Binnenlandse Zaken is het goed om met de betrokkenen, de sport en de bouwwereld, in gesprek te gaan over de tragedie in Alkmaar, hun ervaringen met het bouwtoezicht en de mogelijke aanpassing hiervan”, zo stond in de aankondiging ervan. „Dit alles met het doel een soortgelijke instorting, waar dan ook, in de toekomst te voorkomen.”

Een van de uitgenodigden is AZ-directeur Robert Eenhoorn. Nu, twee jaar na de instorting, voelt de zitting als „mosterd na de maaltijd”, zegt hij. Wat hij de voorbije twee jaar vooral heeft geleerd, is dat volkomen duidelijk moet zijn wie de verantwoordelijkheid heeft voor controles. Bij AZ dachten ze destijds dat de gemeente die op zich had genomen, bij de gemeente keken ze naar AZ. „Inmiddels is ons stadion tot op de centimeter getoetst”, zegt Eenhoorn.

Hij vindt het goed dat gebouwen als stadions in de toekomst APK-keuringen zullen ondergaan, zoals de Onderzoeksraad voor Veiligheid mede op basis van het ingestorte dak in Alkmaar heeft geadviseerd. Maandag belde Eenhoorn al met Van Schaik. „Ik weet wat voor stappen op zijn pad komen. Hij krijgt er een intensief project bij.”