Reportage

‘Hoeveel eenmansfracties kan een gemeenteraad hebben?’

Lokale politiek De raad van Hoorn begon in 2018 met veertien fracties en heeft er nog steeds veertien. Maar dat zijn wel ándere dan toen. „Het komt de bestuurbaarheid niet ten goede.”

Raadszaal van de gemeente Hoorn.
Raadszaal van de gemeente Hoorn. Foto Olivier Middendorp

Op het oog lijkt er niets aan de hand in Hoorn. De raadsperiode begon met veertien fracties en het zijn er nog steeds veertien. Maar bel een van de fractievoorzitters, begin over afsplitsingen, en de verhalen stromen binnen over ruzies en fusies.

Alleen al de afgelopen drieënhalf jaar stapten een VVD’er en een GroenLinkser op en begonnen ieder een eenmansfractie. Een CDA’er werd uit haar partij gezet en deed hetzelfde. Twee lokale partijen fuseerden onder de nieuwe naam EénHoorn, en twee fracties gingen samenwerken onder de naam van de grootste, Fractie Tonnaer. En het enige raadslid van de oudste lokale partij van de gemeente, Hoorns Belang, stapte over naar het CDA.

Zo bleven veertien fracties veertien fracties, maar zijn het wel ándere fracties dan waarvoor de kiezer in 2018 stemde.

Is dat erg? Vrijwel alle fractievoorzitters beginnen onmiddellijk over fragmentatie, al is díé uiteindelijk niet groter geworden. „Het vraagt meer afstemming, je moet beter zoeken naar meerderheden”, zegt Jeroen van der Veer van Sociaal Hoorn, een partij die ontstond uit PvdA’ers die in de vorige collegeperiode opstapten.

„Het is minder voorspelbaar welke beslissingen de gemeenteraad neemt, er zijn meer meningen”, zegt ook Roger Tonnaer, van de gelijknamige fractie. Hij begint over zijn éígen verwijdering uit de PvdA in 2006, volgens hem omdat hij een bedreiging was voor de toenmalige fractievoorzitter. Tonnaer: „Toen was het verschrikkelijk, achteraf voor mij persoonlijk en politiek het beste besluit.”

Hij wijst erop dat zijn partij nu zes zetels heeft doordat de twee raadsleden van de Seniorenpartij met de Fractie Tonnaer samenwerken. De Hoornse gemeenteraad telt in totaal 35 zetels.

Eenpitters

„Hoeveel eenpitters kun je hebben?”, vraagt Arwin Rood van D66 (nog intact). „Ik kom uit de marketing- en communicatiewereld. Daar hebben we de regel van zeven: te veel keuze in smaken is niet goed.” Dat geldt volgens hem voor vla, maar ook voor politieke partijen.

Roy Drommel van GroenLinks zegt hetzelfde: „Net als in de Tweede Kamer hebben we ook hier debiel lange debatten. Hoe kun je over één ding veertien meningen hebben? Drie of vier ja, maar op een gegeven moment houdt het wel op.”

„Het komt de bestuurbaarheid niet ten goede”, zegt Bianca Bos, fractievoorzitter van de VVD. De nieuwe voorzitter. De vorige, Chris de Meij, is vijf maanden geleden opgestapt. Ze wil maar kort reageren. „Afsplitsers heb je liever niet”, zegt ze.

De Meij zelf, al eerder eens van de VVD afgesplitst, vindt dat ook. Hij stapte naar eigen zeggen op om zijn partij niet te beschadigen. De vrijwilligersorganisatie waarvan hij voorzitter is, kapte bomen bij een voedselbos. Volgens De Meij met toestemming van de wethouder, volgens de gemeente zonder vergunning en dus illegaal en reden voor een aangifte. „Er werd me gevraagd mijn zetel in te leveren. Hoezo? Ik heb geen ruzie”, zegt hij.

Net als in de Tweede Kamer hebben we ook hier in Hoorn debiel lange debatten

Roy Drommel raadslid GroenLinks

Waarop de afsplitsingen zeker invloed hebben, is de sfeer, zegt een aantal Hoornse raadsleden. PvdA-fractievoorzitter Arnica Gortzak begint er over, na de mededeling dat haar fractie ditmaal „ongeschonden” de collegeperiode lijkt door te komen. Ze zegt: „Je merkt soms dat de afsplitsers dingen niet wordt gegund.” En zij wordt, zegt ze, aangesproken „omdat ik niet publiekelijk afstand van Chris de Meij wil nemen”.

CDA- fractievoorzitter Dick Bennis zegt daarentegen dat iedereen „professioneel genoeg is om met een afsplitsing om te gaan”: „Heel even in het begin is er emotie.” Hij was de afsplitsing in zijn fractie „zelf al weer vergeten. Ik wil het eigenlijk ook niet oprakelen”.

Linda Koekkoek is het allerminst vergeten. Zij werd uit de CDA-fractie gezet toen ze een relatie kreeg met mederaadslid Danny Verdonk, ex-GroenLinkser. „Ze hebben geprobeerd me te royeren.” Ze is nog steeds lid van de partij, wat volgens haar laat zien dat „de oorzaak van de situatie bij het CDA Hoorn lag”.

Eigenlijk was er volgens haar sprake van een machtsstrijd. Koekkoek zegt: „Er werd een stok gezocht om te slaan. Er wordt verwacht dat je luistert naar de fractievoorzitter. Als je anders wilt stemmen, gooien ze het op fractiediscipline.”

Ze zit aan tafel met Verdonk, de telefoon op de speaker. Ook hij heeft het over fractiediscipline versus de vrijheid van een raadslid om zijn principes te volgen. Polderen, zegt Verdonk, hoort erbij in de Nederlandse politiek. „Maar als je als coalitiepartij zo ver van je gedachtengoed afstapt ter bescherming van de coalitie, wordt het lastig. De eerste keer word je boos, de vierde keer ben je er klaar mee.”

Zetelroof

De druppel was voor Verdonk het ‘dossier stadhuis’, moest dat verbouwd of nieuw gebouwd? Verdonk: „Ik vond het gek dat een groene partij voor nieuwbouw pleitte. Het is dan makkelijker om iemand de partij uit te zetten, want dan is er geen schade aan het imago.”

Lees ook: Accepteer dat af en toe een Kamerlid afsplitst

Ook hem werd gevraagd zijn zetel aan de partij te geven, zodat iemand anders namens GroenLinks de raad in kon. Dat deed hij niet. Hij wilde zijn ideeën over een circulaire economie nog uitwerken: „Mijn passie is niet minder.”

Zijn voormalige fractievoorzitter bij GroenLinks, Roy Drommel, zegt dat er een „stijlverschil” was: „Danny had maar 14 stemmen [het waren er 34], hij is echt in het kielzog van de partij de raad in gekomen. Dan vind ik wel dat de zetel aan de partij hoort.” Tegen het principe van afsplitsingen is hij niet, hij zal het zelfs verdedigen: „Je zit in de raad zonder last. Soms botst het weleens. Zie ook Pieter Omtzigt.”

Drommel wil wel de „perverse prikkels” wegnemen die volgens hem afsplitsen aantrekkelijk maken: de afsplitsers krijgen als nieuwe fractie extra geld en fractieondersteuners. Net zoals in de Tweede Kamer zouden afsplitsers volgens hem „anders behandeld” moeten worden. Daarover moet een nieuwe Hoornse gemeenteraad na maart beslissen.