Opinie

Het antisemitisme van het antifascistische Kremlin

Rusland heeft de deur naar Oekraïne dichtgegooid. Dat besluit wordt beargumenteerd met antisemitische praatjes, ziet .

Hubert Smeets

Al acht jaar is Oekraïne een obsessie voor het Kremlin. De imperiale frustratie over het feit dat dit soevereine land, dat volgens president Poetin helemaal niet zou mogen bestaan omdat Rusland sinds 988 het alleenrecht op Oekraïne heeft, een eigen koers vaart, heeft nu zulke proporties aangenomen dat het Kremlin niet meer terugdeinst voor antisemitische verhaallijnen. In de krant Kommersant verwees Poetins hulpje Dmitri Medvedev deze week verkapt naar de Joodse achtergrond van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.

Om Zelensky te deïndividualiseren, noemt de Russische oud-premier hem nergens in het stuk bij naam. Gebruikmakend van sarcastische aanhalingstekens schreef hij dit: „De Oekraïense leiders zijn mensen die geen stabiele zelfidentificatie hebben. Waar liggen hun wortels, wat is hun historische identiteit, hun etnische component, tot welke goden bidden ze? Zijn het ‘wijd en zijd’ oekraïners [zonder hoofdletter, HS]? ‘Europeanen’? Russen? Joden? Tataren? Hongaren? Karaïeten [groepje niet-rabbinale Joden op de Krim, HS]? De huidige president is een persoon met bepaalde etnische wortels. Hij sprak zijn hele leven Russisch. Hij werkte in Rusland en ontving aanzienlijke middelen uit Russische bronnen.” Nadat hij staatshoofd was geworden, „deed hij afstand van zijn identiteit” en ging hij „dolzinnige nationalistische krachten” dienen. „Die situatie leidt tot ‘cognitieve dissonantie’ in zijn ziel en acties”, ook omdat hij er niet zeker van is „dat ze op een gegeven moment niet komen om hem een gele ster op z’n rug te naaien”.

Russen die weten dat er in het Sovjetpaspoort als vijfde punt ‘nationaliteit’ (Rus, Litouwer, Armeniër, Jood et cetera) werd vermeld, hetgeen vergaande gevolgen voor iemands loopbaan kon hebben, herkenden het antisemitisme onmiddellijk.

Zelensky deed of zijn neus bloedde. Medvedev is zo „onbeduidend” dat hij wellicht aandacht van de baas zocht. Mogelijk is hij zo’n schertsfiguur dat het Kremlin hem bij wijze van provocatie met deze tekst op pad stuurde, opperde een medewerker van de Oekraïense president.

Maar misschien is het toch een tikje serieuzer. Ex-premier Medvedev is (nog) geen ‘politiek lijk’, zoals het in het Russische jargon heet. Hij is begin 2020 weliswaar weggepromoveerd tot vicevoorzitter van de nationale Veiligheidsraad, waar de ex-FSB’ers Poetin en zijn secretaris Patroesjev de lakens uitdelen – maar hij is voorzitter gebleven van regeringspartij Verenigd Rusland. Volgens het Kremlin weerspiegelde zijn artikel keurig de stemming van Poetin. „Unisono” zelfs, aldus woordvoerder Dmitri Peskov.

Dat Medvedevs antisemitische trope in Kommersant leidt tot de conclusie dat Rusland de deur naar Oekraïne moet dichtgooien en geen tijd meer besteedt aan het vredesproces (Minsk) in de Donbas, is dus relevant. Dat Poetins kompaan de regering Kiev als westerse „vazallen” beschouwt en behalve „onbetrouwbaar”, ook „onnodig” noemt, is dat evenzeer.

Met zijn ‘polemiek’ gaf Medvedev niet alleen lucht aan zijn antisemitische Oekraïnefobie. Hij verstopte er ook de concrete dreiging dat het Kremlin het „uitgeputte land” aan de zuidgrens weer naar zich toe zal trekken. Op een moment dat het Moskou uitkomt. In de woorden van Medvedev: „Rusland is in staat af te wachten. Wij zijn geduldige mensen.”

De oorlog gaat dus door.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.