Gemeenten lieten moskee undercover onderzoeken

Geheim rapport Tien gemeenten laten al jaren undercover onderzoek doen in moskeeën - wat niet mag. Onderzoekers maakten zich niet kenbaar en haalden gevoelige informatie op, die in een geheim rapport belandde.

In de gebedsruimte van de moskee Mevlana
In de gebedsruimte van de moskee Mevlana Foto Robin Utrecht / ANP XTRA

Zeker tien gemeenten hebben afgelopen jaren undercover onderzoek laten doen naar moskeeën in hun stad. Onder meer Rotterdam, Eindhoven en Zoetermeer stuurden onderzoekers van een particulier bureau naar islamitische organisaties om daar gevoelige informatie op te halen zonder zichzelf kenbaar te maken.

Lees ook het achtergrondverhaal: Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties

De bevindingen belandden in een geheim rapport waarin – met naam en toenaam – staat wat de betrokken bestuurders, imams en docenten studeerden, wie van wie familie is, met wie ze ruzie hebben, hun geloofsleer en hoe vaak ze bijvoorbeeld contact hebben met de Marokkaanse autoriteiten. Volgens deskundigen is deze werkwijze verboden.

De onderzoeken worden betaald door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), onder verantwoordelijkheid van demissionair minister Ferd Grapperhaus. De NCTV bracht gemeenten in contact met het bedrijf dat het undercover onderzoek uitvoerde. De geheime rapporten die het bedrijf voor de gemeenten opstelden, stuurden de gemeenten veelal weer door aan de terrorismebestrijder. Die zegt zeker tien zogeheten ‘krachtenveldanalyses’ te hebben ontvangen.

Belangrijkste adviesbureau

Het bedrijf dat de onderzoeken uitvoert, is Nuance door Training en Advies (NTA) in Deventer, het belangrijkste adviesbureau van de overheid voor radicaliseringskwesties. De onderzoekers doen zich in islamitische organisaties voor als willekeurige ‘bezoeker’: ze bidden mee, luisteren naar preken en gesprekken.

NTA houdt zich naar eigen zeggen „aan de geldende wet- en regelgeving en handelt in opdracht van haar opdrachtgevers”. Privacydeskundigen oordelen anders. Volgens Bart Custers, hoogleraar Recht en datawetenschappen aan de Universiteit Leiden, overtreden gemeenten met de onderzoeksmethode de wet. Ook hoogleraar Staats- en bestuursrecht Ymre Schuurmans noemt de praktijken „onrechtmatig”.

Gemeenten die opdracht gaven voor het undercover onderzoek, zijn Rotterdam, Delft, Almere, Eindhoven, Huizen, Leidschendam-Voorburg, Zoetermeer, Veenendaal, Helmond en Ede. Negenendertig Noord-Hollandse gemeenten gaven aanvankelijk opdracht voor zo’n onderzoek, maar staakten deze opzet voortijdig omdat er twijfels rezen over de methode. Utrecht overwoog het te doen, maar constateerde dat de gemeente hier niet toe bevoegd is.

Undercover pagina 22-24