De groeipijnen van Gorillas, de in recordtijd uit de grond gestampte flitsbezorger

Flitsbezorging De Duitse flitsbezorger Gorillas is een van de snelst groeiende bedrijven van Europa. Die groei heeft een prijs. Bezorgers willen „fatsoenlijk worden uitbetaald”.

Illustratie Kazuma Eekman

Een pollepel op een aluminium rasp, een set pannendeksels, fluitjes, fietsbellen, een bezemsteel waarmee op een verkeersbord wordt getimmerd. Op woensdagmiddag zetten zo’n tweehonderd demonstranten een ‘geluidsprotest’ in voor het hoofdkantoor van bezorgdienst Gorillas. Rond het hoge, glazen hoekpand in de Berlijnse wijk Prenzlauer Berg staan demonstranten met spandoeken: „Gorillas bezahlt uns nicht!” en „We’re on strike”.

Vanaf het dakterras van het kantoorgebouw kijken Gorillas-medewerkers naar beneden, naar hun collega’s. Sommigen vol verachting, anderen eten geamuseerd hun lunch of maken het peace-teken. De demonstranten willen het management spreken, maar niemand laat zich deze middag zien. De hoofdingang beneden is van binnenuit gebarricadeerd met pallets om de demonstranten buiten te houden.

Gorillas claimt boodschappen binnen tien minuten aan huis te kunnen bezorgen. Deze vorm van supersnelle boodschappenbezorging, ook wel ‘flitsbezorging’ genoemd, is een hype onder millennials in de grote steden. Ook in Nederland, waar Gorillas in tien steden actief is.

Een handige, snelle service voor wie een ingrediënt vergeten is tijdens het koken, geen bier meer in huis heeft tijdens een voetbalwedstrijd, of gewoon geen zin heeft om zelf naar de supermarkt te gaan. Door de grote concurrentie (en de kortingen die daarom worden gegeven) is de flitsbezorger even laten komen ook amper duurder dan de gewone supermarkt.

Met name het Turkse Getir en het Duitse Gorillas, de grootste flitsbezorgers van Europa, investeren elk honderden miljoenen in uitbreidingsplannen – in een poging elkaar weg te concurreren. Investeerders staan te dringen om in te stappen. Met de laatste financieringsronde, waarbij Gorillas bijna 1 miljard dollar binnenhaalde, wordt het inmiddels gewaardeerd op 2,6 miljard euro.

Daarmee behoort het bedrijf van de Duits-Turkse topman Kagan Sümer tot de hoogst gewaardeerde en snelst groeiende start-ups van Europa. Winst maakt Gorillas niet: het bedrijf verliest miljoenen per week doordat het steeds nieuwe vestigingen opent en geld toelegt op de bestellingen. Boven alles wil Gorillas groeien en de grootste worden. Is dat punt eenmaal bereikt, dan gaat geld verdienen vanzelf, is het idee.

Lees meer over Gorillas: ‘Binnen tien minuten je boodschappen thuis: is dit de nieuwste bubbel?’

Stevige prijs

De laatste weken blijkt dat Gorillas voor dat groeitempo een hoge prijs betaalt. Het kampt met kwetsbare softwaresystemen en vecht ruzies uit met winkeliers die protesteren tegen de magazijnen die het bedrijf in stadscentra neerzet. Bezorgers staken, omdat ze hun salaris niet uitbetaald krijgen, of slechts een deel ervan. De tienminuteneis ervaren veel bezorgers als onhaalbaar, en de grote vierkante rugzakken waarmee ze moeten fietsen, overschrijden volgens hen regelmatig het maximumgewicht van tien kilo.

Die onvrede leidt in Duitsland tot stakingen. In de dagen voor het ‘geluidsprotest’ bij het hoofdkantoor hebben honderden Duitse Gorillas-medewerkers hun baan verloren vanwege hun deelname aan stakingen in Berlijn en Leipzig, blijkt uit gesprekken die NRC voerde met werknemers. In uitgelekte interne chatgesprekken bevestigt topman Sümer een werknemer te hebben ontslagen om diens plannen een vakbond op te zetten. In een brief aan de medewerkers noemde het management de stakingen van de bezorgers „illegaal”, omdat het collectief dat ze organiseert niet „officieel” erkend is.

„Gorillas probeert te dwarsbomen dat we ons verenigen in een vakbond”, zegt Anna Hicks (26), deelnemer aan het geluidsprotest. Ze werkt sinds februari voor Gorillas en draagt een fietshelm over haar korte, blonde haar. „Onze Instagram-pagina is geblokkeerd op verzoek van het management.”

Ook Hicks is gekomen uit protest tegen het ontslag van collega’s en omdat ze betere arbeidsomstandigheden wil: „We willen minder gewicht dragen, we willen betere fietsen en fatsoenlijk worden uitbetaald.”

Na de eerste maanden bij Gorillas merkte Hicks dat er steeds gewerkte uren ontbraken op haar loonstrookje. Normaal gesproken verdienen de ‘riders’ 10,50 euro per uur, plus fooi. Maar Hicks en collega’s zagen dat er structureel minder uren werden uitbetaald dan ze hadden gewerkt.

De boodschappen die Hicks moet leveren, zijn vaak te zwaar: „Al mijn collega’s die fulltime werken, hebben rugklachten.”

En er wordt druk uitgeoefend om binnen tien minuten te leveren, wat leidt tot gevaarlijke verkeerssituaties. „Je moet je door de stad haasten en rode stoplichten negeren”, zegt Hicks.

In reactie op de eisen van de demonstranten vraagt Gorillas steeds om tijd en begrip. Het bedrijf zegt te werken aan betere arbeidsomstandigheden, en beloofde onlangs de komende maanden bakfietsen beschikbaar te stellen om rugklachten te verminderen.

Lees ook het interview met Getir-oprichter Nazim Salur: ‘Jij denkt dat miljoenen verbranden per week veel is. Ik niet’

Waterpoloaanvoerder

Het zijn de groeipijnen van een bedrijf dat door oprichter Kagan Sümer (geboren in 1987) in recordtijd uit de grond is gestampt. Gorillas heeft elfduizend werknemers, is actief in negen landen en opent wekelijks nieuwe vestigingen. En dat voor een bedrijf dat nog geen anderhalf jaar bestaat.

We doen bij dit bedrijf alles in een gestoord, ongelofelijk tempo – Gorillas-manager Buhatan Aydin

Sümer groeide op in Istanbul, werkte kort bij consultancybedrijf Bain en vertrok in 2018 naar Berlijn om een start-up te beginnen. Hij heeft alle kenmerken die passen bij de topman van een hard groeiend techbedrijf: hij is jong, praat snel, is energiek, zelfverzekerd en competitief. Sümer was aanvoerder van het Turkse nationale waterpoloteam. En hij is gek op fietsen: zes jaar geleden fietste Sümer in een half jaar van Istanbul naar China.

In Berlijn besloot Sümer om Getir, dat hij kende uit Istanbul, te kopiëren en Gorillas te beginnen. Hij bouwde zijn woonkamer om tot magazijn en rende op en neer naar de supermarkt om spullen in te slaan. Die bezorgde hij voor een iets hogere prijs bij mensen thuis. Tot hij de eerste financiers had overtuigd, leende hij geld van familie en vrienden om zijn bedrijfje te financieren.

Al snel had hij zijn eerste klanten. Zoals Batuhan Aydin, die in juni 2020 de voordeur van zijn appartement in Berlijn opendeed om een bestelling van Sümer aan te nemen. De twee raakten aan de praat, waarop Aydin besloot zich als een van de eerste werknemers bij Gorillas aan te sluiten. „Alles ging vanuit Kagans woonkamer. Overal stonden boodschappen: op planken in de kamer en in koelkasten”, zegt Aydin in een gesprek via Zoom. „Ik gaf zijn kat te eten. We waren net familie.”

Sümer zag een gat in de markt: mensen die onmiddellijk een product nodig hadden, bijvoorbeeld tijdens het koken, werden in Duitsland niet bediend. De manier waarop mensen inkopen deden – boodschappen inslaan voor de hele week – was niet meer van deze tijd, vond Sümer. Met dat verhaal overtuigde hij zijn eerste geldschieter Christophe Maire, een bekende investeerder in Berlijnse start-ups. Hij stak een bedrag van ‘zeven cijfers’ in Gorillas.

Met dat geld begon Gorillas te groeien. Daarna kwamen er grote investeerders bij, waaronder het Chinese techbedrijf Tencent, die het tempo verder opvoerden. „Zes maanden geleden raakten we in paniek als we honderd bestellingen per uur moesten doen”, zegt Batuhan Aydin, inmiddels bij Gorillas verantwoordelijk voor de inkoop van verse producten. „Nu doen we een miljoen bestellingen per maand.”

Gestoord tempo

Waarom zo hard groeien? Volgens Gorillas kan het niet anders, wil het overleven op de extreem competitieve markt voor flitsbezorging. Waar de Europese markt voor maaltijdbezorgers is verdeeld tussen Deliveroo, Takeaway en Uber Eats, is het bij de flitsbezorgers nog niet duidelijk welke twee of drie bedrijven als overwinnaar uit de strijd komen.

Op dit moment zijn er nog tal van kleine start-ups die een poging wagen, met hippe namen als Glovo, Jiffy, Cajou, Weezy, Dija, Zapp en Flink. Ze bieden allemaal ongeveer dezelfde service: snelle boodschappenbezorging. Het bedrijf dat het hardst groeit – en de diepste zakken heeft – zal uiteindelijk concurrenten overnemen en overleven.

Daarom is bij Gorillas alles gericht op maximale groei, ook al gaat dat ten koste van de bezorgers, die geacht worden overuren te draaien en begrip moeten tonen als hun salaris niet altijd wordt overgemaakt. De Duitse krant Süddeutsche Zeitung suggereerde dat stakende bezorgers ontslaan een manier is om van vaste werknemers af te komen. Zo zou Gorillas minder verlies maken en uiteindelijk meer investeerders aan kunnen trekken.

Het probleem, zeggen de stakers: het gaat hier niet om werknemers die best even een paar honderd euro per maand kunnen missen. De bezorgers, die een arbeidscontract krijgen en dus in dienst zijn bij Gorillas, zijn meestal studenten of werknemers die onder of rond de armoedegrens leven.

Demonstrant Anna Hicks vraagt zich af of de tienminutenservice ooit duurzaam kan functioneren: „Voor iedere medewerker is het stressvol. Maar nu vragen we alleen maar om basale dingen als salaris en redelijke werktijden.”

Het management van Gorillas benadrukt dat het alles doet om de problemen op te lossen. Het is absoluut geen kwade wil, zegt manager Aydin. Hij mist „begrip” bij de stakers, die zich niet zouden realiseren wat het betekent een bedrijf in deze fase te moeten leiden. Dat de salarissen niet altijd worden uitbetaald? „We doen ons best, maar het is moeilijk om het tempo bij te houden.”

Toen Sümer een naam zocht voor zijn bezorgbedrijf (dat eerst Get Goodies heette) koos hij voor Gorillas, omdat de gorilla in zijn ogen het best de cultuur symboliseert die hij voor ogen had: sterk, stoer en vol energie. In de magazijnen van Gorillas worden hiphop en techno gedraaid om de bezorgers energiek te houden, een truc van Sümer om de kleedkamersfeer uit zijn waterpolotijd over te brengen.

„Net als een olympisch atleet gaan we tot het uiterste”, legt Aydin uit. „We doen bij dit bedrijf alles in een gestoord, ongelofelijk tempo.”

Hij vertelt dat hij soms om 4 uur ’s nachts wakker wordt en direct achter zijn computer kruipt om e-mails te sturen. „Zo pumped ben ik. Het werk stopt hier nooit. Al werk je 24 uur per dag, dan is het nog niet klaar. Ik heb het gevoel dat ik bij Amazon werk, twintig jaar geleden. Over ons worden later boeken geschreven.”