Historische panden in Zuid worden gesloopt – ondanks protest

Talk of the Town | Amsterdam Wat buurtbewoners, een erfgoedvereniging, advocaten en politici niet lukten, lukte de gierzwaluw wel: het stilleggen van de sloop van drie stadsvilla’s in de Van Eeghenstraat. Maar van uitstel komt waarschijnlijk geen afstel.

Stadsvilla’s in de Van Eeghenstraat aan het Vondelpark worden gesloopt.
Stadsvilla’s in de Van Eeghenstraat aan het Vondelpark worden gesloopt. Foto Camiel Mudde

„Als onze buurt beschermd stadsgezicht wordt, zullen projectontwikkelaars wegblijven”, zegt Jeanne van Bruggen, die al 43 jaar in de Van Eeghenstraat naast het Vondelpark woont. Probleem: de buurt in Amsterdam-Zuid is geen beschermd stadsgezicht en zo lang het dat niet is, blijft het een speelbal van projectontwikkelaars die in dit gewilde stukje van de stad panden zonder monumentale status kunnen slopen en verbouwen.

Lees ook: Plan voor ondergrondse parkeergarage leidt tot onrust Vondelparkbuurt

Nu zijn drie voormalige stadsvilla’s in de buurt de klos. Ze werden ontworpen door architect Ernst Roest, een leerling van Berlage, en in 1901 opgeleverd. In 1967 werden de villa’s omgebouwd tot kantoorpanden; tot 2018 waren ze eigendom van de Postcode Loterij. In dat jaar vielen de panden in handen van een projectontwikkelaar. Nu moeten ze plaatsmaken voor zes appartementen van ieder 330 vierkante meter groot, inclusief ondergrondse parkeergarage. Prijs: rond de 6 miljoen per appartement, wordt gefluisterd in de buurt.

De buurt probeerde van alles

Nadat de plannen van de projectontwikkelaar bekend werden, deed de buurt er alles aan om ze tegen te houden. Begin 2021 lukte dit nog voor drie andere panden in de straat die een projectontwikkelaar wilde verbouwen en samenvoegen. Groot verschil: deze panden hebben wél monumentale kenmerken.

Foto Camiel Mudde

Ook ditmaal werden procedures gestart, buurtbewoners demonstreerden en er kwamen politici langs om hun steun te betuigen, maar tevergeefs. Stadsdeelvoorzitter Sebastiaan Capel zegt de zorgen van omwonenden te snappen. „Voor dit specifieke pand volgen we echter de adviezen van monumenten- en erfgoeddeskundigen”, zegt hij. En die keurden de nieuwe plannen, na aanpassingen, goed.

Een spoedaanvraag van erfgoedvereniging Heemschut om het pand alsnog de monumentale status te geven, werd ook niet gehonoreerd. Tot verbazing van buurtbewoners – die niet altijd tegen de sloop zijn maar vooral tegen de nieuwbouw ‘die op de Zuidas thuis hoort’ – zijn daarmee de opties nog iets tegen de plannen in te brengen zo goed als opgedroogd.

Wie een dakkapel verkeerd plaatst op zijn huis, krijgt direct de gemeente op zijn dak, maar een historisch pand kan zonder problemen met de grond gelijk gemaakt worden, is een veel gehoorde klacht in de buurt. Omwonende Jos Korver vindt dat de gemeente geblunderd heeft. „De projectontwikkelaar heeft alleen de sloop hoeven aanmelden, een vergunning is niet eens nodig. Dat de projectontwikkelaar hier slim gebruik van maakt, kan je hem niet kwalijk nemen. De gelegenheid maakt de dief.”

Panden voor 1940 beter beschermen

Om dergelijke panden beter te beschermen diende gemeenteraadslid Diederik Boomsma (CDA) al eind 2020 een motie in om panden gebouwd voor 1940 beter te beschermen. De motie werd aangenomen, maar is nog altijd niet geëffectueerd – tot grote spijt van Tiers Bakker (SP), die mee demonstreerde met de buurtbewoners en zegt „alles uit de kast te hebben getrokken” om de plannen tegen te houden. „We hebben een voorbereidingsbesluit ter aanvulling op de motie ingediend. Dat is een rode vlag voor de wethouder. Alles wat er nog gebeurt met dergelijke panden, moet daardoor bevroren worden.” Voor de panden Van Eeghenstraat 70-72 lijkt dat echter te laat te komen.

Foto Camiel Mudde

Toch gloort sinds vorige week weer een sprankje hoop. Op tussenkomst van de gierzwaluw had namelijk ook de projectontwikkelaar niet gerekend. Op een gemeentelijke vogelkaart zag raadslid Anke Bakker (PvdD) dat de vogel de panden in 2019 had gebruikt om te broeden. Op last van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord werd daarop de sloop stilgelegd. Rob Voet van huidig projectontwikkelaar Black Tulip Properties vindt het „een storm in een glas water”. „Wij hebben ons aan alle regels gehouden.” Hij denkt dat de sloop snel kan worden hervat en stelt dat het nieuwe pand ‘natuurinclusief’ wordt gebouwd. De Omgevingsdienst laat in een reactie aan NRC weten dat er een ecologisch onderzoek gedaan moet worden en een extra ontheffing nodig is, omdat een nest van een gierzwaluw ook buiten het broedseizoen beschermd is. Wanneer de sloop hervat kan worden, is niet bekend.

Lees ook: Amsterdamse beestjes: Zomervogel

„Deze zwaluw maakt nog geen herfst, maar heeft voor uitstel gezorgd”, zegt Bakker. Al beseffen de buurtbewoners dat van uitstel waarschijnlijk geen afstel komt. In januari bespreekt de gemeenteraad een plan om van de buurt alsnog beschermd stadsgezicht te maken. Van Bruggen: „Als dat er doorheen is, ben ik pas blij.” Het zal deze drie villa’s vermoedelijk niet meer redden – de ontmanteling was sowieso al begonnen – maar kan verdere kaalslag in de toekomst helpen voorkomen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.