Voor schrijnende gevallen knijpt minister Knapen een oogje toe

Kamerdebat Afghanistan Regering wil nog eens 2.100 Afghanen naar Nederland halen. Daarbij gaat het níét om een maximum, zo zei BZ-minister Ben Knapen.

De demissionaire bewindslieden Broekers, Kamp en Knapen in de Kamer.
De demissionaire bewindslieden Broekers, Kamp en Knapen in de Kamer. Foto Bart Maat/ANP

GroenLinks-parlementariër Laura Bromet wilde het naadje van de kous weten, maar ze richtte haar vragen niet tot de aanwezige ministers, wel tot haar collega-Kamerlid Derk Boswijk (CDA). Klopte het dat de coalitiepartijen van het demissionaire kabinet een dealtje hadden gesloten over hoeveel Afghanen er nog naar Nederland zouden worden gehaald? Hoe verhield dit „handjeklap” in de achterkamertjes zich tot de nieuwe bestuurscultuur die nu met zoveel vuur wordt beleden?

Boswijk was niet onder de indruk. „Met 19 partijen is het onmogelijk zakendoen.” Hij was niet te beroerd opening van zaken te geven over de contacten die leidden tot een nieuw kabinetsplan naar schatting 2.000 Afghanen naar Nederland te halen.

De chaotische evacuatie uit Kabul – waarbij ruim 1.600 mensen in veiligheid werden gebracht – kostte vorige maand de politieke kop van twee demissionaire bewindslieden: minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag (D66) en minister van Defensie Ank Bijleveld (CDA).

Woensdag debatteerde de vaste Kamercommissie van Defensie met hun opvolgers Ben Knapen (CDA) en Henk Kamp (VVD), geflankeerd door de aangebleven staatssecretaris van Justitie Ankie Broekers-Knol (VVD). Inzet was de uitleg die het kabinet heeft gegeven aan de uitvoering van de motie-Belhaj, die bepaalt dat niet alleen Defensietolken, maar alle Afghanen die voor de Nederlandse belangen hebben gewerkt, moeten worden geëvacueerd. In de weken nadat het laatste militaire vliegtuig was opgestegen van Kabul kwamen er onder die motie ruim 23.000 hulpverzoeken binnen op het speciale e-mailadres dat het ministerie van Buitenlandse Zaken had opengesteld.

Het demissionaire kabinet worstelde met dat aantal. Als 23.000 Afghanen met hun gezin recht hadden op verblijf, zo rekende staatssecretaris Broekers-Knol vorige week zaterdag voor in het AD, dan zou Nederland te maken krijgen met een asielstroom van 100.000 mensen. Nog dezelfde woensdag werd het kabinet te hulp geschoten door Nederlandse ontwikkelingsorganisaties en de belangenbehartigers van de tolken. In een brief aan het kabinet stelden de organisaties dat het werkelijke aantal mensen dat onder de motie-Belhaj valt „een fractie” was van de 100.000 die Broekers-Knol had genoemd.

Lees ook: Aantal Afghanen dat naar Nederland zal komen, ligt op ‘enkele duizenden’

Tijdens een gesprek op het ministerie van Buitenlandse Zaken lieten de organisaties doorschemeren dat het totaal wat hen betreft kon uitkomen op ongeveer 2.000. Ook CDA’er Boswijk sprak er over met Knapen. Maandag stuurde het kabinet er een brief over naar de Kamer: de regering gaat zijn best doen nog eens 2.100 Afghanen naar Nederland te halen.

Daarbij gaat het níét om een maximum, zo beweerde demissionair minister Knapen tijdens het debat woensdag. Het kabinet heeft geprobeerd „objectieve criteria” op te stellen: iemand moet ten minste een jaar voor Nederland hebben gewerkt, en moet daarbij ‘zichtbaar’ zijn geweest.

Zo, constateerde SP-woordvoerder Jasper van Dijk, waren er nieuwe criteria toegevoegd aan de motie-Belhaj en was de breed aangenomen wens van de Kamer „substantieel ingeperkt”. Van Dijk kreeg geen steun van zijn vroegere wapenbroeders op het evacuatiedossier: Derk Boswijk en D66-woordvoerder Salima Belhaj.

Beiden toonden zich in grote lijnen tevreden met de deal. Kritische vragen over de Afghanen die nu buiten de boot vallen maar wél gevaar lopen, ketsten af op de Brabantse charme van de nieuwe demissionaire minister Knapen, die diverse malen suggereerde dat er voor schrijnende gevallen een oogje kan worden dichtgeknepen. Evacués mogen alleen hun directe familie meenemen, bevestigde Knapen – in lijn met de definitie van het ‘kerngezin’ die de IND hanteert.

Is dat wel realistisch in de Afghaanse context, waar opa en oma inwonen bij het gezin, zo vroeg Christine Teunissen (PvdD). Moet de definitie van kerngezin niet worden verruimd? Knapen deed een halve toezegging. „Wij schrijven dat niet op. Maar wij zijn natuurlijk niet blind.”