Pandemie stuwt schulden naar recordhoogte

Staatsschuld De staatsschulden lopen op, en ze zullen hoog blijven. Het Westen kan zich deze extra last beter permitteren dan andere gebieden.

Twaalf passagierstoestellen van KLM overwinteren eind 2020 op Groningen Airport Eelde. Door de coronapandemie wordt er minder gevlogen dan voorheen.
Twaalf passagierstoestellen van KLM overwinteren eind 2020 op Groningen Airport Eelde. Door de coronapandemie wordt er minder gevlogen dan voorheen. Foto Siese Veenstra/ANP

De staatsschulden in de westerse industrielanden zullen langdurig hoog blijven. Dat blijkt uit een analyse van het Internationaal Monetair Fonds, die woensdag bekendgemaakt is in de tweejaarlijkse Fiscal Monitor. In dat onderzoek wordt het wereldwijde begrotingsbeleid gevolgd.

De uitgaven aan de pandemie, om de bedrijvigheid en inkomens te steunen, heeft gezorgd voor een toename van de staatsschuld met rond de 20 procentpunten van het bruto binnenlands product (bbp) in de gevestigde industrielanden. Die schuld ligt nu gemiddeld op 121,6 procent.

De verwachting is dat dit percentage in de eerstvolgende vijf jaar niet of nauwelijks daalt. In 2026 zal bijvoorbeeld de staatsschuld van Frankrijk 117 procent bedragen, iets hoger dan nu. Ook in het Verenigd Koninkrijk loopt de schuld nog op, naar 112 procent over vijf jaar. Meest significant is dat de Amerikaanse staatsschuld, die fors is opgelopen naar 133 procent van het bbp, de eerstvolgende 5 jaar op dat niveau blijft. Ook in China stijgt de staatsschuld, tot iets meer dan 80 procent.

Nederland en Duitsland zijn de uitzondering met hun lagere staatsschuld

Duitsland dringt daarentegen de staatsschuld fors terug, tot rond de 60 procent in 2026. Nederland laat zijn schuld volgens het IMF nog verder dalen, tot 50 procent. Maar deze landen zijn uitzonderingen.

Volgens het rapport is de totale schuld van overheden, huishoudens en (niet-financiële) bedrijven opgelopen tot 226.000 miljard dollar (bijna 200.000 miljard euro) in het pandemiejaar 2020. Dat is 27.000 miljard meer dan het jaar daarvoor. Zowel dat niveau als de stijging zijn een record. Onderzoek van het International Institute of Finance, een denktank van de bankensector, laat overigens zien dat deze totale schulden ook dit jaar verder zijn gestegen. Gevestigde industrielanden en China droegen voor 90 procent bij aan deze stijging.

Het IMF ziet de toename van de staatsschulden als „volledig gerechtvaardigd” in het licht van de noodsituatie die de pandemie was. Dat de staatsschulden niet of niet sterk zullen dalen is het gevolg van hardnekkig hoge begrotingstekorten, die vaak verband houden met steunpakketten voor de economie die jaren bestrijken.

Building Back Better

De Verenigde Staten, waar president Joe Biden onder de noemer Building Back Better, een groot plan door het Congres wil loodsen, hebben bijvoorbeeld ook over 5 jaar nog een begrotingstekort van 5,3 procent van het bbp. Het IMF schat dat dit soort economische steunmaatregelen die al zijn gepubliceerd in de EU en de VS de komende vijf jaar 4.600 miljard dollar kunnen bijdragen aan het bbp. Dan zijn nieuwe begrotingsimpulsen nog niet eens meegerekend.

Anders ligt dat bij landen met lage inkomens, waar de schuld minder hoog is opgelopen, de overheidssteun tijdens de pandemie gering was en de mogelijkheden de komende tijd vaccins uit te rollen klein zijn. Deze landen en ook opkomende landen, lopen het risico dat een stijgende rente of dalende wisselkoers de rente en aflossing op bestaande schulden al moeilijker maakt, en het aangaan van nieuwe schulden lastiger.

Victor Gaspard, de directeur begrotingszaken van het IMF, wees woensdag op de noodzaak landen die zelf moeilijk kunnen lenen, te blijven steunen. Een herstructurering van schulden van deze landen, om ze weer draaglijk te maken, sluit het Internationaal Monetair Fonds in de naaste toekomst dan ook niet uit.