Opinie

Op een holletje langs Stalin in zijn kist

Joyce Roodnat

Bij het NOS Journaal worden items over kunst liefst aangekleed met een Beroemd Persoon. Bij economische of politieke onderwerpen hoeft er nooit iemand naast om de boel op te fleuren. Maar kunst wordt aangezien voor ontoegankelijk, vandaar. Er is ook niet zoveel kunst in het Journaal, tenzij er een rel is, of een rode loper of als het gaat over veel geld: het duurste schilderij ooit. Maar nu schonk het Journaal aandacht aan een Russische ruimtevaartfilm. Die zal écht in de ruimte worden gefilmd, dit in tegenstelling tot al die films die raketten en ruimte maar nadoen.

We zagen een actrice en een regisseur zich inschepen in een echte raket en echt gewichtloos worden. De Beroemde Persoon van dienst was Martin Koolhoven (filmer, maar hier vooral tv-persoonlijkheid). Die speelde het spel braaf mee. Maar hij deed ook lacherig. Want hij weet: dit is onzin. Film kan alles levensecht nadoen, dus dit is verloren moeite. Ja, elke filmer wil het publiek verleiden om echt te genieten, echt bang te zijn, echt te lachen, echt te snikken, terwijl dat publiek wéét dat wat het ziet juist niet echt is.

Die gewichtloze ruimtevaartactrice doet al die moeite eigenlijk voor niets. Hoe heette ze ook weer? Yulia Peresild. Ik zoek haar even op, op een filmsite. Russische ster. Brak in 2012 door met een film van Sergei Loznitsa.

Hé! Van hem zag ik net een film in de bioscoop. Een documentaire: State Funeral. Wonderlijk ding, een collage van archiefbeelden van de uitvaart van Stalin in maart 1953. Het is fascinerend om te zien en ik geef toe, dat komt doordat alles echt is. Tienduizenden mensen in golvende menigten (buiten beeld werden er mensen vertrapt). Ik zie hun huilende gezichten, de ademwolkjes uit hun monden. Daar is Stalin in zijn kist. Wat een idioot grote rouwboeketten. En die statige vrouw die poseert als de rouwende Madonna, is dat La Pasionaria, kopstuk van de Spaanse burgeroorlog? Zij krijgt de tijd, het volk moet op een holletje de kist passeren, hun nekken rekken zich ritmisch. En steeds schallen er toespraken uit luidsprekers, ze verheerlijken Stalin als de mooiste, wijste, geniaalste, liefste leider. Het was alles bij elkaar een oefening in absurdisme, dat suggereert deze knap in elkaar gebreide film.

Regisseur Loznitsa is toevallig bij deze vertoning aanwezig, ik spreek hem even aan, vraag hem hoe hij greep kreeg op kilometers materiaal. Hij vertelt dat hij bij de montage van de film vaak dacht aan Hitchcocks thriller The Trouble with Harry – over een lijk dat telkens weer opduikt. En die muziek, die er over de menigtes vlaagt? Vooral Mozarts Requiem - Lacrimosa, de hele tijd. Loznitsa maakte gebruik van de echte geluidsband van de staatsradio, zegt hij. Die muziek is echt. En de beelden zijn ook echt. Alleen, hij voegde ze samen. En dat is „een leugen” grijnst hij. Geeft niet, ook niet voor een documentaire, het maakt hem des te echter.