Onderzoek naar bestorming Capitool stuit op loyaliteit van naasten Trump

Capitoolbestorming De Huis-commissie die de bestorming van het Capitool door Trump-fans onderzoekt, heeft voor donderdag en vrijdag een aantal naaste medewerkers van de ex-president gedagvaard. Voorlopig komen ze niet opdagen. Kan dat zomaar?

Leden van de commissie van het Huis van Afgevaardigden bij de eerste hoorzitting op 27 juli van dit jaar.
Leden van de commissie van het Huis van Afgevaardigden bij de eerste hoorzitting op 27 juli van dit jaar. Foto Kent Nishimura/Los Angeles Times/Getty

Als het recht z’n loop zou krijgen, dan kwamen donderdag en vrijdag vertrouwelingen van Donald Trump getuigen over de bestorming van het Capitool op 6 januari dit jaar. Vier naaste medewerkers van de Amerikaanse ex-president zijn gedagvaard om te getuigen voor een speciale commissie van het Huis van Afgevaardigden. Een van hen, ideoloog Steven Bannon, heeft via zijn advocaat laten weten dat hij niet zal verschijnen. Twee anderen, Witte-Huisadviseur Kash Patel en Trumps laatste stafchef Mark Meadows zijn volgens de commissie „in gesprek” over hun oproep.

De handelwijze van de vierde getuige, presidentieel Twitter-assistent Dan Scavino, doet vermoeden dat hij niet gewillig zal opdraven; hij hield zich enkele dagen onzichtbaar voor de beambten die hem de dagvaarding probeerden te overhandigen. Volgens tv-zender CNN werd de oproep hem uiteindelijk in Mar-a-Lago, Trumps golfresort in Florida, ter hand gesteld.

Eerder had de commissie al een tiental getuigen gedagvaard, voornamelijk mensen die betrokken waren bij de organisatie van de demonstraties tegen de verkiezingsuitslag. Daarnaast werden welwillende getuigen, zoals de politieagenten die destijds Capitol Hill probeerden te verdedigen, uitgenodigd hun verhaal te doen.

Juridische afwikkeling

Ruim negen maanden nadat tienduizenden Trump-aanhangers op aanmoediging van de toenmalige president optrokken naar het parlementsgebouw in Washington en duizenden van hen het met geweld bestormden, worstelt Amerika nog altijd met de juridische afwikkeling. Honderden mensen zijn gearresteerd op verdenking van het binnendringen van het Capitool, geweldpleging tegen de politie en vernieling. Het aantal veroordelingen is nog op de vingers van twee handen te tellen, en dat zijn vooral mensen die schuld hebben bekend. Het gros zegt niets verkeerds te hebben gedaan.

Lees ook deze reconstructie van ‘6 januari’. Opgestookt door leugens en oorlogsretoriek: bestorming Capitool was allesbehalve spontaan

Daarmee volgen zij, al dan niet bewust, de redenatie van Trump, die volhoudt dat de verkiezingszege hem is ontfutseld en dat hij en niet Joe Biden nu president had moeten zijn. De bestorming van het Capitool was volgens hem een legitieme poging van burgers om de uitslag recht te buigen. Hij heeft op de dag dat het gebeurde, bijna twee uur lang in het Witte Huis naar tv-beelden gekeken van de aanval voordat hij onder druk van verschillende mensen een tweet verzond met het verzoek „vreedzaam te blijven”.

De commissie die ‘6 januari’ onderzoekt, heeft stukken van de vorige regering opgevraagd, die in het Nationaal Archief liggen. Trump heeft bezwaar gemaakt, met een beroep op het gewoonterecht om interne beraadslagingen van de president vertrouwelijk te houden. Biden besloot dat de stukken toch naar de commissie mogen.

‘De hel zal losbarsten’

Hetzelfde executive privilege bracht Trump in stelling om zijn vier oud-medewerkers af te houden van het afleggen van verklaringen en de overdracht van documenten. Zijn advocaten hebben hen per brief opgeroepen niet mee te werken aan het verzoek van de commissie. De advocaat van Bannon verwees op zijn beurt naar het standpunt van Trump en schreef aan de commissie dat zijn cliënt niet wilde meewerken „omdat het executive privilege aan president Trump toebehoort”.

Steve Bannon is al in 2017 opgestapt als adviseur, waarmee het onduidelijk is of hij zich kan beroepen op de voorrechten van een president die hij al meer dan drie jaar niet meer diende. Zijn rol in de bestorming van het Capitool vindt de commissie het onderzoeken waard, omdat hij op 5 januari al tegen leden van het Huis zou hebben gezegd dat „de hel morgen zal losbarsten”.

Pikanter uit staatsrechtelijk oogpunt is de oproep aan Trumps laatste stafchef, Mark Meadows. Hij was op 6 januari in het Witte Huis bij Trump en heeft van daaruit contact gehad met het ministerie van Defensie, maar naar verluidt ook met voorlieden van de paramilitaire organisaties die het voortouw namen bij de bestorming van het Capitool.

De leden van de commissie hebben intussen laten weten dat hun voorzitter aangifte zal moeten doen als de gedagvaarde getuigen deze donderdag en vrijdag niet verschijnen. Het openbaar ministerie moet dan onderzoeken of sprake is van criminal contempt, minachting van het Congres. Volgens CNN hebben verschillende van de eerder gedagvaarde getuigen inmiddels wel meegewerkt, bijvoorbeeld door relevante documenten aan de commissie over te dragen.

Of het OM overgaat tot vervolging is de vraag, dat besluit is uiteindelijk aan de minister. De commissie zou ook een civiele zaak tegen weigerachtige getuigen kunnen aanspannen, maar daarmee slaan ze een lang juridisch pad in. Bij de eerste impeachment-procedure tegen Trump heeft de verantwoordelijke commissie afgezien van slepende procedures om onwillige getuigen te dwingen. Zo lijkt een beproefde tactiek van Trump, via eindeloze bezwaren, beroepen en appèls tijdrekken, ook effectief voor zijn medewerkers.

Alternatieve lezingen

Ondertussen is de geschiedschrijving van de gebeurtenissen van 6 januari even gekleurd als die van de verkiezingsfraude. Vorige week zei oud-vicepresident Mike Pence, de man die de aanhangers van Trump op 6 januari zeiden te willen ‘ophangen’, dat „de media de aandacht van de mislukkingen van Biden proberen af te leiden, door de blik te richten op één januaridag”. De tweede man van de Republikeinse Partij in het Huis, Steve Scalise, weigerde in een interview met Fox News te erkennen dat de verkiezingen niet ‘gestolen’ zijn. In een peiling van het Public Religion Research Institute vorige maand valt het grote verschil in perspectief op tussen Republikeinse en Democratische ondervraagden. Tussen de 53 en 76 procent van de Republikeinen, variërend van gewone conservatieven tot mensen die alleen Fox News of nog veel rechtsere media vertrouwen, denkt dat de bestorming het werk was van linkse activisten.