Moldavië bewijst dat Poetin de gastoevoer in durft te zetten als geopolitieke hefboom

Russisch gas In het kleine Oost-Europese Moldavië komt minder Russisch gas binnen. De nieuwe regering en president zijn pro-Europa.

President Maia Sandu van Moldavië na het stemmen bij de parlementsverkiezingen dit jaar in de hoofdstad Chisinau.
President Maia Sandu van Moldavië na het stemmen bij de parlementsverkiezingen dit jaar in de hoofdstad Chisinau. Foto Dumitru Doru/EPA

Is het een kwestie van slecht onderhandelen of is het geopolitieke chantage door Poetin? Moldavië kampt met een tekort aan gas. Het armste land van Europa kan het gas van het Russische staatsbedrijf Gazprom, dat 99 procent van het gas aan het land levert, niet meer betalen. De levering van Russisch gas via Oekraïne begint te haperen. Gasbedrijf Moldovagaz vraagt bedrijven om minder gas te gebruiken.

De Moldavische regering heeft het niet slim gepeeld, zegt Bob Deen, Oost-Europa-expert bij denktank Clingendael. „Ze hadden eerder moeten gaan diversificeren, om de afhankelijkheid van Rusland te verkleinen. Maar de andere verklaring klopt ook. Als we nog enige illusie hadden dat Poetin de gaskraan niet zou gebruiken als geopolitieke hefboom, dan is Moldavië een teken aan de wand.”

Lees ook dit artikel over Rusland en de gasschaarste

Europa vreest de afhankelijkheid van Russisch gas en de grillen van Poetin. Deskundigen zijn het er over eens dat de stijging van de gasprijs wordt veroorzaakt door toegenomen vraag en te weinig voorraad, niet door gereduceerd aanbod uit Rusland. Wel maakt Poetin optimaal gebruik van de huidige situatie. De schaarste komt precies in de winter dat Nord Stream 2, de omstreden gasleiding van Rusland naar Duitsland, in gebruik kan worden genomen.

Kanarie in kolenmijn

Geen wonder dat het tekort in Moldavië, een voormalige Sovjetstaat met 2,6 miljoen inwoners en sinds augustus een pro-Europese regering, de aandacht trekt in West-Europa. Wellicht is dit de kanarie in de kolenmijn, de waarschuwing voor hoe het mis kan gaan met kwetsbare gastoevoer.

De Britse zakenkrant Financial Times schreef maandag dat Moldavië gas vraagt aan EU-landen, met name aan Roemenië. Gazprom levert volgens dataleverancier ICIS nog maar tweederde van de Moldavische vraag: 54 in plaats van 80 miljard kubieke meter. De prijs is bovendien opgelopen van omgerekend 477 euro per 1.000 kubieke meter naar 685 euro, een toename van 44 procent. Moldavië gebruikt vanwege verouderde zware industrie relatief veel gas, vergelijkbaar met de volumes van veel grotere landen als Griekenland, Kroatië en Finland.

Lees ook deze column over Poetin in de meterkast

Van paniek over naderende kou is in Moldavië geen sprake, zegt de Moldavische politicoloog Dionis Cenusa, verbonden aan de Justus-Liebig-Universiteit in het Duitse Giessen. „Mensen maken zich meer druk over corona, dit komt er bij.” Cenusa volgde maandag een persconferentie van verantwoordelijk minister Andrei Spinu. „Hij zei dat mensen zich geen zorgen moeten maken, dat de regering in onderhandeling is met Gazprom en dat hij optimistisch is over een goede afloop.”

Volgens Cenusa is Moldavië noch Rusland erbij gebaat om de situatie te laten escaleren. „Het is nu een politieke kwestie geworden, maar het gaat gewoon over de hoge gasprijs.” Moldavië, net als veel andere landen overvallen door de snelle prijsstijging, onderhandelde te lang over een nieuw contract met Gazprom. Een contract voor één of twee jaar tegen een hoge prijs leek ongunstig. Het alternatief, aankoop op de spotmarkt tegen dagprijzen, pakt nu echter nog onvoordeliger uit.

Pro-Russische regio

Dat neemt niet weg dat de relatie tussen Moldavië en Rusland gecompliceerd is. Na de onafhankelijkheid in 1991 heeft Rusland „sluipenderwijs” de energie-infrastructuur in Moldavië in handen gekregen, zegt Clingendael-expert Deen. Zo staat de enige elektriciteitscentrale van het land in Transnistrië, de pro-Russische separatistische regio. De centrale, Kuchurgan, is een gasgrootverbruiker en verkoopt elektriciteit aan de regering in Chisinau. Nog zoiets: Moldovagaz is voor 51 procent eigendom van Gazprom.

Om minder afhankelijk te worden van Rusland wil Moldavië gas gaan kopen van Roemenië. Een pijpleiding van Iasi via grensplaats Ungheni naar Chisinau is sinds eind vorig jaar klaar, maar nog niet operationeel.

De Moldavische regering kijkt nadrukkelijk richting het Westen. President Maia Sandu, eerder econoom bij de Wereldbank, trad eind 2020 aan met de belofte een einde te maken aan de corruptie die Moldavië teistert. Dat ze in augustus het Krim Platform in Kiev bezocht en zich daarbij uitsprak tegen de Russische bezetting van de Krim in buurland Oekraïne, zal in het Kremlin slecht zijn gevallen. Ook dat kan een rol spelen bij het conflict met Gazprom.

Elektriciteit komt uit de pro-Russische separatistenregio Transnistrië.

Correctie (16 oktober 2020): In een eerdere versie van dit artikel werd geschreven dat de gasprijs in een jaar vervijfvoudigd was. De prijs is echter rond de 1,5 keer zo hoog als vorig jaar. Dit is hierboven aangepast.