Halsema wist van wethouder Ivens’ avances, waarom greep ze niet eerder in?

Grensoverschrijdend gedrag De Amsterdamse wethouder Laurens Ivens moest weg na ‘seksualiserend’ gedrag. De raad wil donderdag uitleg van de burgemeester.
Onderzoekers spreken van gedrag van Laurens Ivens dat door de betrokken collega’s als „overdonderend, seksualiserend en grensoverschrijdend ervaren” werd.
Onderzoekers spreken van gedrag van Laurens Ivens dat door de betrokken collega’s als „overdonderend, seksualiserend en grensoverschrijdend ervaren” werd. Foto Remko de Waal/ANP

Hij kon lang zijn gang gaan. Zeker drie jaar gedroeg de Amsterdamse oud-wethouder Laurens Ivens (wonen, SP) zich grensoverschrijdend tegenover verschillende vrouwen, vooral – maar niet uitsluitend – ambtenaren op het stadhuis. Hij werd daarop aangesproken, maar zijn gedrag veranderde niet. Pas in juli dit jaar, na een extern onderzoek, stapte hij op.

Waarom kon Ivens zo lang doorgaan met zijn gedrag, zonder dat er consequenties volgden? Die vraag ligt donderdag voor in de Amsterdamse gemeenteraad, die de kwestie bespreekt met burgemeester Femke Halsema. Zowel de burgemeester als enkele hoge ambtenaren waren al geruime tijd, in ieder geval sinds 2019, op de hoogte van Ivens’ ongepaste gedragingen. Ook na een tweede reeks meldingen, najaar 2020, duurde het lang voordat ze een onderzoek instelden. Waarom grepen ze niet eerder in?

Wát Ivens al die jaren precies deed bij de vrouwelijke ambtenaren, bleef na zijn aftreden in eerste instantie vaag. Burgemeester Halsema en hijzelf zwegen over de feiten; ter bescherming van de „persoonlijke levenssfeer” van de klagers en de ex-wethouder. Het integriteitsonderzoek werd enkele weken geleden vrijgegeven na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) door Het Parool, maar is vrijwel geheel zwart gelakt. In de weinige passages die wél leesbaar zijn, spreken de onderzoekers van gedrag dat door de betrokken collega’s als „overdonderend, seksualiserend en grensoverschrijdend ervaren” werd.

Ook wanneer de vrouwen duidelijk maakten dat ze niet gediend waren van zijn toenaderingen, bleef Ivens contact zoeken

Dankzij publicaties in Het Parool en de Volkskrant is inmiddels meer duidelijk geworden over Ivens’ avances richting de (overwegend jonge) vrouwen. Uit die publicaties blijkt ook dat het gedrag van de wethouder zich niet beperkte tot collega’s op het stadhuis: hij zocht ook contact met vrouwen die zich voor hulp tot de gemeente hadden gewend.

Dubbelzinnige toespelingen

Ivens’ aanpak was als volgt. Hij benaderde de vrouwen rechtstreeks en op informele wijze, op de werkvloer (bij ambtenaren) of via Facebook (bij burgers). Er volgde een afspraak, meestal op het stadhuis, waarbij hij persoonlijke vragen stelde en soms ongepaste opmerkingen maakte. Ook wanneer de vrouwen duidelijk maakten dat ze niet gediend waren van zijn toenaderingen, bleef hij contact zoeken, via de mail of via sociale media. In die mails maakte hij soms dubbelzinnige toespelingen.

De wethouder ging geen relaties aan met de vrouwen. Ook deed hij, aldus het rapport, „geen expliciete seksuele voorstellen of oneerbare voorstellen”. Er zijn geen gevallen bekend waarin Ivens een poging deed tot fysiek contact. Zijn „gedragingen”, zo schrijft het hoofd van het gemeentelijke Bureau Integriteit in een e-mail die is vrijgegeven onder de Wob, zijn „individueel bezien [...] in objectieve zin licht”.

Lees ook: Weinigen wisten over de schaduwzijde van het wethouderschap van Laurens Ivens

Toch ervoeren de vrouwen Ivens’ gedrag als onprettig en ongewenst. Dat geldt niet voor álle vrouwen, staat in het rapport: er zijn ook collega’s die geen aanstoot namen aan zijn „anti-formele grondhouding”. De SP’er stond bekend als joviaal, benaderbaar en wars van hiërarchie.

Vanaf 2019 komen er bij de ambtelijke top op het stadhuis signalen binnen over Ivens’ ongepaste avances. Burgemeester Halsema en gemeentesecretaris Peter Teesink hebben allebei een gesprek met de wethouder, waarin ze hem manen zijn gedrag te veranderen – wat niet gebeurt.

Ook daarna blijven Halsema en Teesink talmen. Als vijf vrouwen in het najaar van 2020 een informele melding van grensoverschrijdend gedrag doen bij de vertrouwenspersoon van de gemeente, willen de burgemeester en de gemeentesecretaris niet meteen een integriteitsonderzoek instellen. Daarop worden de vrouwelijke ambtenaren „ongeduldig”, zo staat in interne e-mails. Vier van hen besluiten een formele klacht in te dienen. Daarmee wordt een onderzoek onafwendbaar.

Behoorlijk tekort geschoten

Uit het onderzoek blijkt dat de gemeentelijke organisatie behoorlijk tekort geschoten is. Vrouwen die bij hun leidinggevenden klaagden over het gedrag van Ivens, kregen te horen dat ze bij wijze van ‘oplossing’ maar beter weg konden blijven bij vergaderingen met de wethouder. Voor Ivens veranderde er niets. Ambtenaren die op de hoogte waren van klachten van de vrouwelijke collega’s, spraken hem er ook nooit rechtstreeks op aan. Dit leidde tot „wrok en ongenoegen” bij de vrouwen, aldus het rapport.

Burgemeester Halsema heeft al erkend dat het gemeentelijk apparaat „niet snel en adequaat genoeg” gehandeld heeft in de zaak-Ivens. Over haar eigen rol heeft ze in het openbaar nog niet veel gezegd. Waarom maakten de burgemeester en de gemeentesecretaris bijvoorbeeld pas werk van de zaak toen ze daar min of meer toe gedwongen werden door de melders? Verschillende raadsleden willen hier donderdag vragen over stellen .

De gemeente werkt ondertussen aan een nieuw protocol voor wethouders en raadsleden die zich schuldig maken aan integriteitsschendingen. Op één punt zijn de regels al aangepast: voortaan worden de burgemeester en gemeentesecretaris ook ingelicht over informele anonieme klachten, en niet pas bij formele klachten met naam en toenaam.