Europarlementariër Neumann: ‘Het is onethisch dat zoveel wordt verdiend aan wapenexport’

Defensie Europarlementariër Hannah Neumann van De Groenen diende een wetsvoorstel in voor meer controle op EU-niveau op de export van wapens.

Europarlementariër Hannah Neumann van de Groenen.
Europarlementariër Hannah Neumann van de Groenen. Foto Alexey Vitvitsky/ANP

EU-lidstaten hebben afgesproken om geen militaire goederen te exporteren naar landen die daarmee mensenrechten schenden. Maar dat gebeurt dus wel, wat gaat er mis?

„Europese landen hebben een Gezamenlijk Standpunt ondertekend, met daarin de criteria waaraan het een bestemmingsland voor militair materieel moet voldoen. Maar uiteindelijk hebben alle lidstaten eigen, nationale wetgeving, om te bepalen welke exportlicenties worden goedgekeurd. Hun uitleg over wat is toegestaan verschilt nogal eens, zo blijkt.”

In mei werd bijvoorbeeld een geheim Spaans wapencontract onthuld uit 2017 met Saoedi-Arabië, terwijl in Brussel resoluties werden aangenomen om aan dat land geen materieel te verstrekken, vanwege de oorlog in Jemen. De Franse president Macron verkondigde vorig jaar dat wapenleveringen aan Egypte door zouden gaan, ondanks zorgen dat deze zouden worden ingezet tegen Egyptische burgers. „Zulke inconsistenties zijn slecht voor ons buitenlandbeleid”, aldus Neumann, die telefonisch toelichting geeft op een wetsvoorstel dat zij dinsdag indiende.

U wil de controle op wapenexporten op Europees niveau regelen. Hoe?

„Er moet een gemeenschappelijk, onafhankelijk adviesorgaan komen voor de risicobeoordeling van bestemmingslanden. Vaak hebben degenen die geld verdienen aan de wapenexport, nauwe banden met de nationale autoriteiten die nu over licenties beslissen. Een onafhankelijke instantie kan beter adviseren of het leveren van wapens aan een bepaald land een goed idee is.”

„Voor ongeveer elke sector introduceert de EU wetgeving, maar uitgerekend militaire goederen worden niet gezamenlijk gereguleerd. Daar kan ik niet bij. Het Gezamenlijke Standpunt is een goed begin, maar is niet bindend en er wordt niet op toegezien. Dat wil ik rechtzetten.”

„In mijn voorstel hakken lidstaten nog wel zelf de knoop door over uitgifte van een exportlicentie. Maar als een advies van het nieuwe toetsingsorgaan wordt genegeerd, kan het land voor het Europese Hof van Justitie worden gedaagd om verantwoording af te leggen.”

Lees ook: Europa wil zelfstandiger worden op gebied van veiligheid en defensie

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen sprak onlangs uitvoerig over Europese samenwerking op defensiegebied. Waarom is juist nú strengere exportcontrole nodig?

„Als meerdere Europese bedrijven straks samen wapensystemen ontwikkelen, wie bepaalt dan aan welk land die worden verkocht? Dat wordt een probleem als de besluitvorming niet transparant en consequent is.”

Uiteenlopende ‘eigen’ besluiten over export leidden al tot frictie tussen de lidstaten. Toen Duitsland in 2019 een embargo instelde op Saoedi-Arabië, belemmerde dat een Britse deal voor de verkoop van Eurofighter Typhoons aan dat land. Die gevechtsvliegtuigen worden geproduceerd door een consortium van Duitse, Spaanse, Italiaanse en Britse bedrijven. De Duitse fabrikant levert slechts één onderdeel van het hele toestel, maar het besluit van Berlijn legde maandenlang een miljardenorder stil.

Hoe gaat u 27 lidstaten ervan overtuigen een onafhankelijk orgaan te laten beslissen over wapenexport?

„Het is een grote uitdaging, de lidstaten praten amper over hun wapenuitvoer. Mijn strategie is om te beginnen met transparantie, zodat we weten waar Europese wapens terechtkomen. En ik wil de lidstaten voorhouden: het is tijd dat jullie je aan je woord houden. In het Gezamenlijk Standpunt hebben de landen afgesproken mensenrechten, vrede en stabiliteit te waarborgen. De nieuwe wetgeving zorgt ervoor dat de landen die waarden ook echt laten meewegen.”

Is het ook een principieel standpunt?

„Ik snap dat EU-lidstaten defensie belangrijk vinden. Maar eerder werkte ik als conflictanalist in landen waar de wapens worden gebruikt en zag de problemen die ze daar veroorzaken. Ik vind het onethisch dat daaraan zoveel geld wordt verdiend. De EU moet meer stilstaan bij hun invloed op de rest van de wereld. Gezamenlijke exportcontrole is een noodzakelijk onderdeel van Europese defensiesamenwerking.”