‘De Kruisstraat is het veelkoppige monster van Eindhoven’

Achterstandswijk Oud-Woensel Er zijn veel plannen voor achterstandswijk Oud-Woensel in Eindhoven. Tegen drugsoverlast, verkeersproblemen, en illegale kamerverhuur. „Je hoopt dat het een aantrekkelijkere wijk wordt om te wonen.”

Wijkagenten Caroline Smits en Jens Raijmakers maken een rondje in ‘hun’ wijk Oud-Woensel.
Wijkagenten Caroline Smits en Jens Raijmakers maken een rondje in ‘hun’ wijk Oud-Woensel. Foto Merlin Daleman

In de Kruisstraat in Eindhoven zijn gezellig en grimmig geen tegenstellingen. Neem een gemiddelde mooie zomeravond in het weekend: het is druk in de lange straat vol shoarma- en kebabzaken, kappers, belwinkels en waterpijpcafés. De zoete geur van shisha overheerst. Op de volle terrassen zitten vooral mannen. Ze mogen graag kijken naar langslopende vriendinnengroepjes van tieners en twintigers die hun best hebben gedaan op hun make-up, dure handtassen dragen, en selfies maken.

Dan wordt het geroezemoes overstemd door het geluid van een dure auto die door de lange straat scheurt. Niemand lijkt er acht op te slaan, hoewel de Kruisstraat een fietsstraat is. De rest van de avond zullen meer dure auto’s door de straat racen, bestuurd door jonge mannen.

Op de parkeerplaats stappen in korte tijd verschillende mensen in en uit dezelfde auto; een aanwijzing dat daar drugs gedeald wordt. Als de avond is overgegaan in de nacht staat een dakloze tegen een gevel te plassen. Het kan zomaar gebeuren dat diezelfde nacht een vechtpartij ontstaat in de Kruisstraat. In de zomer zijn er wel een paar vechtpartijen per week, zegt de politie. Steekpartijen komen er ook voor, een paar keer per jaar – vorig jaar één met een dodelijke afloop.

Het lijkt wel alsof alle problemen die een grote stad als Eindhoven kan hebben, samenkomen bij de Kruisstraat en de Woenselse Markt, het aangrenzende plein. Hier, in de wijk Oud-Woensel, dicht bij het centrum van de stad, is veel drugscriminaliteit, ondermijning, witwassen, verkeersoverlast, overlast van verslaafden en daklozen, illegale kamerverhuur en afvalproblemen. Ook illegale prostitutie en vecht- en steekpartijen dragen bij aan het slechte imago van het gebied. Een aantal van de Eindhovense terreurverdachten die eind vorige maand werd gearresteerd, werd in de buurt van de Kruisstraat opgepakt.

In zo’n tien jaar tijd is die veranderd van een populaire winkelstraat, waar ouders met hun kinderen naar de slager en de bakker gingen, in een straat die om de haverklap negatief in het nieuws komt.

Begin dit jaar pleitte de Eindhovense gemeenteraad voor een rigoureuze aanpak van de problemen in de Kruisstraat. Het college beloofde snel met een plan van aanpak te komen. Burgemeester John Jorritsma had toen al met koning Willem-Alexander over Oud-Woensel gesproken en zijn zorgen geuit, tijdens het presenteren van een manifest in Den Haag door vijftien burgemeesters van grote gemeenten. In dat manifest vroegen ze het Rijk om geld voor kwetsbare wijken. Afgelopen mei deden ze de oproep opnieuw. Of ze het geld krijgen, is nog steeds de vraag. Het is wachten op het nieuwe regeerakkoord.

Lees ook een reportage over gemeenten die worstelen met luid ronkende auto’s

Het plan van aanpak, dat zich richt op heel Oud-Woensel, is er sinds deze zomer wel. Eindhoven heeft samen met de wijkbewoners nagedacht over de criminaliteitsbestrijding, het afvalprobleem, het terugdringen van de overlast van daklozen en verslaafden, de opvoeding van de kinderen, verkeer, en het winkel- en horeca-aanbod van de Kruisstraat. De totale lijst met plannen telt zes pagina’s. De gemeente wil bijvoorbeeld extra handhavers en cameratoezicht inzetten, twee maatschappelijke opvanglocaties verplaatsen naar een andere wijk, en onderzoek doen naar de mogelijkheid de Kruisstraat ’s avonds en ’s nachts volledig af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer.

Agent Lenny van Dooren tussen collega’s Caroline Smits en Jens Raijmakers.

Foto Merlin Daleman

Verhuizen na dertig jaar

Wijkagenten Caroline Smits en Jens Raijmakers zijn blij met de plannen en potjes om de problemen in ‘hun’ wijk te bestrijden, vertellen ze als ze over de Woenselse Markt lopen. Raijmakers: „De Kruisstraat is een veelkoppig monster, zoals ze dat in de gemeenteraad zeiden. Maar ik zie ook de potentie. Kijk naar de verscheidenheid aan culturen. Die zie je al heel mooi terug in de producten die hier op de drukbezochte weekmarkt worden verkocht.”

Er zijn hier veel mensen met een eigen zaak die niets te maken hebben met de criminaliteit

John Bardoel straatmanager

Elke paar minuten wordt één van de agenten aangesproken door een voorbijganger, vaak is het een buurtbewoner of een ondernemer. Smits voegt zich weer bij Raijmakers nadat ze net werd aangeschoten door een vrouw op leeftijd. „Ze vertelde dat zij en haar man gaan verhuizen”, zegt Smits. „Ze wonen al zo’n dertig jaar in een zijstraat van de Kruisstraat, maar ze zei dat ze er klaar mee is, vooral door de geluidsoverlast die de scheurende auto’s veroorzaken. Echt jammer dat ze weggaat, want het is een heel fijne bewoonster. Maar ja, ik snap dat ze rust wil in de laatste jaren van haar leven.”

De wijkagenten maken een praatje met straatmanager John Bardoel. In opdracht van de gemeente werkt hij samen met ondernemers van de Kruisstraat om de reputatie van de straat te verbeteren. „Er zijn hier namelijk veel mensen met een eigen zaak die niets te maken hebben met de criminaliteit en balen van het slechte imago van het gebied”, zegt Bardoel. Hij is nu bezig om samen met Kruisstraat-ondernemers een boek te maken met hun persoonlijke verhalen. Ook denken ze na over hoe ze kunnen zorgen voor een gevarieerder horeca- en winkelaanbod.

Foto Merlin Daleman

Via een zijstraat van de Kruisstraat wandelen de wijkagenten naar een klein terrein met voornamelijk woonwinkels. Daar staan ze even stil voor een opvanglocatie van het Leger des Heils. „Eén van de oorzaken van de problemen in de Kruisstraat is dat er wel drie opvanglocaties voor daklozen en verslaafden dicht in de buurt zitten”, zegt Raijmakers. „Dat zorgt voor veel overlast, ondanks dat de opvanglocaties hun best doen dat te voorkomen.” Volgens Raijmakers zorgt de aanwezigheid van veel verslaafden op de Kruisstraat er ook voor dat de straat een grote aantrekkingskracht blijft uitoefenen op drugscriminelen.

Kwetsbare mensen

Wethouder Yasin Torunoglu (Wonen en Wijken, PvdA) en Paul van Hooff, sectorhoofd veiligheid bij de gemeente, vertellen via een videoverbinding over de andere oorzaken voor het afglijden van de Kruisstraat. „In Oud-Woensel wonen veel mensen met een laag opleidingsniveau en laag inkomen, die hun weg naar de lokale overheid, bijvoorbeeld om problemen in de wijk aan te kaarten, niet weten te vinden”, zegt Van Hooff. Hij noemt ook het gebrek aan sociale cohesie en sociale controle. Volgens Torunoglu heeft dat te maken met de vele verschillende culturen in de wijk.

Lees meer over Woensel in Eindhoven: De strenggelovige techneuten zongen strijdliederen en bekeken aanslagvideo’s

Maar bepaalde landelijke ontwikkelingen vormen ook belangrijke oorzaken, zegt Torunoglu. „Sinds een paar jaar vraagt de overheid gemeenten ervoor te zorgen dat mensen met psychische problemen of een verslaving zoveel mogelijk zelfstandig wonen in plaats van in een instelling. Deze kwetsbare mensen komen in wijken zoals Oud-Woensel terecht, met veel goedkope huurwoningen. De reorganisatie van de politie [die in 2012 begon en waarbij de 26 regionale politiekorpsen werden gefuseerd] heeft gezorgd voor een hoog verloop bij wijkagenten in Oud-Woensel, terwijl deze wijk agenten nodig heeft die de wijk, de bewoners en de ondernemers goed kennen. Gelukkig hebben we die inmiddels weer.” Torunoglu noemt ook nog de decentralisatie van overheidstaken in 2015, waardoor gemeenten het financieel lastig kregen. „Daardoor ging er minder aandacht uit naar kwetsbare wijken.”

Foto Merlin Daleman

Al in de zomer van 2019 is de gemeente begonnen met „het onkruid uit de tuin te trekken”, zegt Van Hooff, „om plaats te maken voor de ontwikkeling van de wijk.” Sinds die zomer houdt de gemeente, in samenwerking met onder meer de politie en de Belastingdienst, regelmatig grote controles in de Kruisstraat. Jonge bestuurders van dure auto’s worden bijvoorbeeld staande gehouden om te controleren of ze een schuld bij de Belastingdienst hebben of openstaande boetes bij de politie. Vaak is dat het geval; het gaat meestal om tienduizenden euro’s per controledag. En elke keer worden meerdere dure auto’s in beslag genomen. Ook worden er regelmatig gebouwen gecontroleerd om bijvoorbeeld malafide ondernemers en huisjesmelkers in beeld te krijgen.

Jongeren weerbaarder maken

In het plan van aanpak voor Oud-Woensel staat dat de politieacties voortgezet zullen worden. Maar Eindhoven wil de criminaliteit in de wijk ook op andere manieren bestrijden. In een apart plan voor het (preventief) bestrijden van ondermijning staat hoe de gemeente wil voorkomen dat jongeren uit de buurt de georganiseerde criminaliteit in worden getrokken. Er worden vijftien mogelijkheden geformuleerd. Met één daarvan, de Stichting Jeugdcoach, is de gemeente al begonnen in Woensel-Zuid, het stadsdeel waar Oud-Woensel onder valt. Medewerkers van de stichting gaan de wijken in en maken contact met de kwetsbare kinderen en jongeren daar. Doel is om de sociale weerbaarheid van de kinderen en jongeren te vergroten.

Voor het uitvoeren van het plan tegen ondermijning heeft Eindhoven 1,63 miljoen euro van het kabinet gekregen. Ook heeft het Rijk 20 miljoen uit het Volkshuisvestingsfonds beschikbaar gesteld om in Woensel-Zuid woningen te bouwen, te verduurzamen, en op te knappen, en om de openbare ruimte te verfraaien. Maar zijn er niet meer potjes van het Rijk nodig om de lange lijst aan plannen uit te voeren? Ja, zeggen de wijkagenten, de wethouder, en het sectorhoofd veiligheid, maar deze potjes zijn een goed begin.

Wijkagent Raijmakers: „Je hoopt dat als Oud-Woensel opgeknapt wordt, het een aantrekkelijkere wijk wordt om te wonen, waardoor er meer niet-kwetsbare mensen komen te wonen.” Torunoglu: „We zijn als gemeente volop bezig om meer geld te krijgen van Den Haag voor het oplossen van de problemen in Oud-Woensel.”

Gratis hulp

Een 65-jarige man die in de buurt van de Kruisstraat woont, helpt de twee wijkagenten gratis, vertelt hij op het balkon van zijn appartement. Vanaf deze plek ziet hij dagelijks drugsdeals gesloten worden. Daar maakt hij foto’s van en die appt hij naar Smits of Raijmakers. Hij vertelt zijn naam maar wil die niet in NRC terugzien, bang voor represailles.

„Mijn vrouw en ik zien ze hier beneden gewoon zitten met weegschaaltjes. Het leuke is dat criminelen altijd om zich heen kijken, maar nooit naar boven.”

De man woont al 27 jaar in deze buurt. Hij heeft de Kruisstraat „achteruit zien rennen”. „Kijk, ik houd van grijs. Een rauw randje mag. Maar dit?” Verhuizen is echter geen optie voor hem. „Ik hier weggaan?! Nee, nee, nee, nee, nee. De criminelen hier wegjagen is mijn taak. Zij winnen niet. Ik win. Punt.”

Lees ook hoe dezelfde problemen in Den Haag spelen: Wonen in een wijk met wietteelt, loeiende auto-alarmen en huisraad op straat