Brussel legt bal voor steun in gascrisis bij EU-lidstaten zelf neer

Europese gascrisis De Commissie gaat met tegenzin onderzoeken of aanpassingen nodig zijn in de vormgeving van de energiemarkt. Frankrijk en Spanje willen dat, Duitsland en Nederland juist liever niet.

Oudere, minder goed geïsoleerde woning.
Oudere, minder goed geïsoleerde woning. Foto Camiel Mudde.

Nu gasprijzen pieken, doen landen overal in Europa verwoede pogingen de effecten te dempen. Woensdag presenteerde Eurocommissaris Kadri Simson (Energie, Estland) een ‘gereedschapskist’ met potentiële maatregelen die EU-landen kunnen nemen. Vijf vragen over de Europese ‘gascrisis’.

1Schiet Brussel de lidstaten van de Europese Unie hiermee te hulp?

Niet echt: de boodschap is juist dat de bal op de korte termijn alleen bij de lidstaten van de Europese Unie ligt. Zo adviseert Brussel vooral om de kwetsbaarste burgers te compenseren via directe financiële steun. Overheden kunnen sleutelen aan de energiebelasting en de btw, zolang ze Brussel daarover informeren en niet onder een bepaald minimum zakken. Tenslotte is het mogelijk bedrijven in nood gerichte staatssteun te geven, mits ze daarbij binnen de Europese regels blijven.

2 Doen de landen dat nu dan nog niet?

Zeker wel: op de menukaart die de Europese Commissie voorschotelt staan vooral opties die al in praktijk worden gebracht. Twintig lidstaten van de EU hebben al maatregelen genomen of hebben vergaande plannen daarvoor. Zo besloot Spanje onder meer de btw op energie fors te verlagen van 5,1 procent tot de minimaal toegestane 0,5 procent en energiebedrijven juist extra te belasten om geld te kunnen herverdelen. Frankrijk kondigde al aan 58 miljoen huishoudens elk 100 euro over te maken. Ook zijn de gas- en elektriciteitsprijzen voor consumenten daar sinds 1 oktober bevroren.

3Kan de Commissie niet iets meer doen?

Kunnen wel, willen waarschijnlijk niet. Onder druk van paniekerige lidstaten kondigde Brussel woensdag wel aan onderzoek te doen naar oplossingen die op de langere termijn mogelijk effect hebben. Zo bekijkt ze of een gezamenlijk inkoop de gasprijs kan drukken en of er een gedeelde opslag aangelegd kan worden. Met flinke tegenzin gaat ze ook onderzoeken of er aanpassingen nodig zijn in de vormgeving van de energiemarkt. Vooral Frankrijk en Spanje hameren erop die te hervormen, maar de animo hiervoor is in Brussel en landen als Duitsland en Nederland gering.

Lees ook: EU zet zich schrap voor stijgende energieprijzen: ‘We moeten heel goed oppassen’

4 Hoe werkt die Europese energiemarkt dan?

Sinds enkele jaren kent Europa een geïntegreerde, geliberaliseerde energiemarkt, waar de wet van vraag en aanbod moet zorgen voor grote leveringszekerheid en lage prijzen. Ook moet het kleinere, vaak groene, energieaanbieders makkelijker toegang geven. Voor de opgewekte elektriciteit geldt binnen de EU het principe dat de energiebron die als laatste ‘achtervang’ wordt gebruikt de prijs bepaalt. De Commissie benadrukt dat dat systeem de meest efficiënte manier is, omdat het speculatie en manipulatie voorkomt en aanbieders van hernieuwbare energie laat meeprofiteren van hoge prijzen. Het betekent dat nu de prijs van gas, achtervang bij uitstek, hoog is, alle elektriciteit duur is.

5Is de Europese discussie over de gasprijzen hiermee beslecht?

Zeker niet. Volgende week staat het onderwerp prominent op de agenda tijdens een topoverleg van Europese regeringsleiders en verwacht wordt dat ontevreden landen in aanloop daarnaar de druk zullen opvoeren. De discussie zal bijna onvermijdelijk ook gaan over het emissiehandelsysteem (ETS), dat een marktprijs zet op CO2-uitstoot, en de rol daarvan in de Europese klimaatplannen.