Brussel en Londen ruziën verder over Noord-Ierland

Tien maanden nadat het Noord-Ierse protocol in werking trad, wil het VK de afspraken alweer herzien. Brussel doet een handreiking, maar een oplossing is nog niet in zicht.

Een protestposter tegen een grenscontrole tussen Noord-Ierland en het VK.
Een protestposter tegen een grenscontrole tussen Noord-Ierland en het VK. Foto Clodagh Kilcoyne/Reuters

Wie dacht dat de Brexit-deal het slotakkoord zou vormen van het jarenlang armpje drukken tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie, komt bedrogen uit. Iets meer dan anderhalf jaar na het vertrek van het VK uit de EU bereiden de partijen zich opnieuw voor op moeizame onderhandelingen. Het twistpunt kennen we uit 2019: hoe om te gaan met Noord-Ierland.

Om een harde grens op het Ierse eiland te vermijden, spraken Brussel en Londen in 2019 af dat Noord-Ierland onderdeel zou blijven van de Europese interne markt. Dat betekende dat er controles zouden komen op goederen die tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland – dus binnen het VK – vervoerd worden. Maar die Britse controles vinden nog altijd niet plaats, volgens het VK is dat om de handel in Noord-Ierland te beschermen, en Brussel krijgt nauwelijks de toegang die nodig is om de douane te kunnen controleren. Voor beide kanten reden om de discussie over het zogenoemde Noord-Ierse protocol te heropenen.

Het getouwtrek nam deze week serieuze vormen aan. Dinsdag presenteerde de Britse Brexit-minister David Frost zijn alternatief voor het protocol, dat volgens hem volledig herschreven moet worden. Londen wil onder meer een einde maken aan de verplichte grenscontroles en meer vertrouwen leggen in ondernemers dat zij zich aan de regels houden. Ook willen de Britten niet langer dat het Europees Hof van Justitie de scheidsrechter is bij geschillen over de grensregels.

Europees Hof van Justitie

Een dag na Frosts presentatie kwam Brussel met een handreiking. Zonder inhoudelijk in te gaan op het voorstel uit het VK presenteerde verantwoordelijk Eurocommissaris Maros Sefcovic woensdagavond een aantal voorstellen om het goederenverkeer richting Noord-Ierland te vereenvoudigen. De kern: minder fysieke en tijdrovende controles van bijvoorbeeld worst en medicijnen, in ruil voor betere afspraken over toezicht. Het aantal noodzakelijke controles zou door de aanpassingen met 80 procent kunnen afnemen, het douane-papierwerk met de helft.

De EU doet hiermee een fikse concessie. Ook neemt ze een risico: het afzwakken van de controles kan smokkelaars aantrekken. Sefcovic benadrukte woensdag dan ook dat de EU voor het eerst de „controle van onze grenzen heeft gedelegeerd” aan een derde land. Op één punt geeft Brussel echter niets toe: de betrokkenheid van het Europees Hof voor Justitie. „Haal je het Hof eruit, dan haal je Noord-Ierland uit de interne markt”, benadrukt een EU-ambtenaar. Londen doet juist alsof dit een harde eis is en benadrukt dat „Noord-Ierland geen EU-territorium is”.

Lees ook: Unionisten in Belfast voelen zich gepiepeld

Hoewel Frost heeft gezegd dat hij alle voorstellen uit Brussel „serieus, volledig en positief” zal overwegen, is het onwaarschijnlijk dat er een snelle oplossing voor het geschil zal komen. Donderdag reist Sefcovic met onderhandelaars naar Londen, maar aan EU-zijde is men somber over de vooruitzichten. Mogelijk zullen de Britten de situatie binnenkort verder laten escaleren door het Noord-Ierse protocol met een beroep op het zogeheten Artikel 16 eenzijdig op te zeggen. In dat scenario zal binnen de EU de roep om hardere maatregelen te nemen flink groeien. Nu al dringt met name Frankrijk aan op een hardere lijn. Maatregelen als heffingen, quota en blokkades komen dan tafel te liggen, wat de kans op een handelsoorlog vergroot.

Brusselse olijftak

Hoewel in Londen en in Noord-Ierland vooralsnog koeltjes wordt gereageerd op de Brusselse olijftak, is EU-lidstaat Ierland positief. Taoiseach (premier) Micheál Martin stelde woensdag dat de EU „in oplossingsmodus” is en minister van Buitenlandse Zaken Simon Coveney sprak zijn dank uit aan de Unie, die zou hebben „geluisterd naar Noord-Ierland”. Ierland heeft dan ook groot belang bij een oplossing voor het conflict, aangezien de vrees bestaat dat een harde grens op het Ierse eiland de nooit helemaal verdwenen spanningen tussen de twee landen kan doen opleven.

Zowel Martin als Coveney sprak deze week de hoop uit dat de regering in Londen meer stappen zal zetten om het geschil op te lossen. Martin: „It takes two to tango.

Lees ook dit interview uit 2018 met minister Coveney: ‘Brexit brengt spanning in Noord-Ierland’