Jongeren zien hun eigen ‘grimmige toekomst’ verbeeld in Netflix-serie Squid Game

Hitserie Squid Game, de gruwelijke Zuid-Koreaanse Netflix-serie, werd de hit van menig schoolplein. „Het is een voelbare metafoor voor de grimmige toekomst van een nieuwe generatie.”

In het surrealistische ‘Squid Game’ nemen volwassenen met geldproblemen het in spelletjes op leven en dood tegen elkaar op in de hoop een grote geldprijs binnen te slepen.
In het surrealistische ‘Squid Game’ nemen volwassenen met geldproblemen het in spelletjes op leven en dood tegen elkaar op in de hoop een grote geldprijs binnen te slepen. Beeld Netflix<

Zijn moeder had liever niet dat hij ernaar keek, zijn vader was juist benieuwd hoe het verder zou gaan. De 13-jarige Milan Groen keek in één week de nieuwe, bloederige Zuid-Koreaanse Netflix-serie Squid Game uit. De geadviseerde leeftijd werd in Nederland aangepast van twaalf naar zestien jaar en ouder. Niet gek, gezien het grof geweld van de serie waarin volwassenen met geldproblemen het in kinderspelletjes tegen elkaar opnemen in de hoop de hoofdprijs van 33 miljoen euro binnen te slepen. Verliezers worden ‘geëlimineerd’ – koelbloedig vermoord.

„Best eng”, vond Milan, bij sommige afleveringen moest hij zelfs huilen. Maar hij móést blijven kijken. „Het is zó spannend, en elke aflevering eindigt met een cliffhanger. Soms weet je aan het einde van de aflevering niet zeker wie er doodgaat.” Tip van Milan: kijk niet teveel op TikTok, dat staat vol spoilers. Via het Chinese sociale netwerk hoorde hij voor het eerst over de serie.

Lees ook: Netflix gaf gewelddadige hitserie ‘Squid Game’ te lage leeftijdskwalificatie

Squid Game, van de Zuid-Koreaanse regisseur Hwang Dong-hyuk, is een wereldwijd succes. Binnen drie weken stond de serie in negentig landen op nummer één van best bekeken films en series op Netflix – en dat zonder noemenswaardige marketing. Het is de hype van het moment, ook onder scholieren. In België waarschuwde een basisschool dat kinderen de spelletjes naspeelden, en dat de verliezers daarbij klappen kregen. In online game-omgeving Roblox kunnen kinderen digitaal de spelletjes spelen, en ook op Nederlandse schoolpleinen worden ze soms nagespeeld. Organisatie Ouders & Onderwijs, dat ouders met schoolgaande kinderen adviseert, zegt nog geen signalen te hebben ontvangen dat daarbij geweld wordt gebruikt.

Oliver van Dongen (16) is groot fan. „Al mijn vrienden kijken het ook.” Hij denkt wel te weten waarom het zo aanslaat bij jonge mensen. „De serie reflecteert op allerlei problemen in de wereld. Armoede, seksuele intimidatie, racisme. Daar is onze generatie meer mee bezig dan oudere generaties. Het wordt steeds bespreekbaarder.”

Metafoor voor grimmige toekomst

Dat zegt ook Dan Hassler-Forest, mediawetenschapper aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in populaire cultuur. „Sociale problematiek speelt een belangrijke rol in de jeugdcultuur. Squid Game is een voelbare metafoor voor de grimmige toekomst van een nieuwe generatie. Het leven van de personages is een voortdurende ratrace, waarmee het een soort uitvergroting van een sociale realiteit is. Pubers en jongeren worden geconfronteerd met een toekomst waarin ze misschien geen huis kunnen kopen, geen vast contract kunnen krijgen en keihard moeten concurreren met generatiegenoten. Dat maakt een absurde serie als Squid Game toch herkenbaar.”

„De serie reflecteert op allerlei problemen in de wereld. Armoede, seksuele intimidatie, racisme. Daar is onze generatie meer mee bezig dan oudere generaties.”

Oliver van Dongen (16)

Dat geldt ook, of misschien zelfs méér, voor twintigers. Aisha Ajubi (22): „Het lijkt alsof de spelers in Squid Game een keuze hebben, maar dat hebben ze niet. Als ze niet meedoen, hebben ze geen geld om de ziekenhuisrekeningen voor hun zieke moeder te betalen, of gaan ze naar de gevangenis. Dat soort dingen gebeuren ook in het echt. Tegenwoordig kunnen steeds minder mensen een huis krijgen, omdat ze niet genoeg geld hebben. Dat maakt me bang voor deze wereld.” De 13-jarige Milan Groen: „Je ziet aan deze serie hoever mensen gaan als ze echt wanhopig zijn.”

Ook Ajubi zag veel TikTok-filmpjes over de serie, maar is eigenlijk wel blij met de spoilers. „Ik ga er beter door opletten, omdat ik al weet wat ik kan verwachten.” Bovendien tieren de theorieën over verborgen hints en betekenissen welig op TikTok. „Een speler wordt in het eerste spel niet gescand door de bewegingssensor. Daarmee kun je al iets weten wat pas in de laatste aflevering wordt onthuld. Zonder TikTok was me dat niet opgevallen, maar die extra context maakt het wel leuker.”

Remco Breuker, historicus en gespecialiseerd in Korea aan de Universiteit van Leiden, vindt het niet verrassend dat jongeren massaal Squid Game kijken. „Koreaanse popcultuur draait al een hele tijd mondiaal mee, vooral in Azië en het Midden-Oosten. Maar ook in het Westen is het veel meer aanwezig dan twintig jaar geleden. Het valt ons nu misschien pas op, maar jongeren weten dat allang: kijk maar naar de populariteit van K-pop onder scholieren.”

De gelaagdheid van de serie zit in veel Zuid-Koreaanse producties, zegt hij. „Maatschappijkritiek leeft heel erg in Zuid-Korea. In die zin is het heel Koreaans, maar tegelijkertijd is de thematiek universeel en niet gebonden aan grenzen of cultuur.”

„Het lijkt alsof de spelers in Squid Game een keuze hebben, maar dat hebben ze niet. Dat soort dingen gebeuren ook in het echt.”

Aisha Ajubi (22)

Volgens Breuker is de laatste jaren flink in de creatieve industrie van Zuid-Korea geïnvesteerd. „Daardoor produceert het land nu veel kwaliteitsproducten. Dat was bewust overheidsbeleid en begon zo’n vijfentwintig jaar geleden, toen het slecht ging met de economie.” De lugubere, gewelddadige aard van de serie is niet „typisch Koreaans”, zegt hij, maar het consequent doorvoeren ervan wél. „Als Koreaanse regisseurs eenmaal voor een aanpak kiezen, houdt dat de hele serie aan. Is het een gewelddadige productie, dan is het ook écht gewelddadig.”

Daar kon de 12-jarige Jonas Orme best goed tegen, „voor iemand van twaalf”. Wat hem het meest is bijgebleven is de nadruk op „gelijkheid”. „Niet tussen de spelers en de bewakers, maar wel tussen spelers en bewakers onderling. In het spel is iedereen gelijk aan elkaar, ook al is de een rijk en de ander arm. Als een van de spelers een deal sluit met bewakers, worden hij én de bewakers doodgeschoten. Omdat het spel ongelijk geworden was.”

De leukste spellen vond hij het touwtrekken – „die was het spannendst” – en het knikkeren, „daar zat de grootste plottwist in”. De spelletjes maakten de serie extra leuk om te kijken, zegt hij, „want het zijn kinderspelletjes die vervolgens in een death game veranderen”.

Heftig en toegankelijk tegelijk

Ook mediawetenschapper Hassler-Forest denkt dat dat contrast, tussen kinderspelletjes en brute moord, een deel van de aantrekkingskracht is. „De serie is bewust vormgegeven als een soort Teletubbies. De pastelkleurige trappen, de rode pakken. Die kinderlijke onschuld botst met buitensporig geweld en dat geeft een gekke spanning die typerend is voor Koreaanse cinema. Die balans maakt dat het enerzijds heel heftig is, maar anderzijds licht en toegankelijk blijft.”

„In het spel is iedereen gelijk aan elkaar, ook al is de een rijk en de ander arm. Als een van de spelers een deal sluit met bewakers, worden hij én de bewakers doodgeschoten”.

Jonas Orme (12)

Fan en filmproducent Divya Kohli (29) ziet hoe met de contrasterende decorstukken „een surrealistische omgeving” wordt gebouwd. „De lichte kleuren en melodieën uit videogames staan tegenover de imposante decorstukken en dodelijke afloop.” Kohli kijkt graag Koreaanse series, maar deze stak er voor haar „hoog bovenuit”. „Ik kan me niet voorstellen hoe het is om in zo’n uitzichtloze situatie te zitten. Maar deze serie maakt het tóch enigszins voorstelbaar.”

Voor Guido Dijkstra (17) maakten de spelletjes de serie „herkenbaar”. „Vooral Rood licht, groen licht [een soort Annemaria koekoek], dat speelde ik vroeger ook in de pauze op school.” Iedereen in zijn klas kijkt de serie. Speler 001, „de oude man”, is een van de meest geliefde personages in de klas. „Dat komt door zijn band met speler 456, denk ik, de hoofdpersoon. Hij is een soort opa voor hem.”

Ook dat is de kracht van Squid Game, zegt Hassler-Forest. De gelaagde personages, die soms tot het eind verrassend zijn. Kijkers gaan van ze houden, om ze vervolgens door het hoofd geschoten te zien worden. „De personages worden steeds cynischer, net als de kijker. Beiden moeten ermee leren omgaan dat de mensen met wie je eigenlijk samen wil werken, in deze samenleving je concurrent zijn.”

Lees ook onze recensie (●●●●●): Gruwelijke Netflix-serie Squid Game is meer dan een hype