Een half uur rijden met 9 centimeter ontsluiting

Bevallingen Er zijn deze zomer meer baby’s geboren dan normaal. Maar ziekenhuizen hebben te weinig verpleegkundigen.

Een stijgend aantal ziekenhuizen sluit (tijdelijk) de afdeling verloskunde als het te druk is.
Een stijgend aantal ziekenhuizen sluit (tijdelijk) de afdeling verloskunde als het te druk is. Erik van 't Woud / ANP

Marlou Volkerink was tijdens haar zwangerschap begeleid door het UMC Groningen en ze zou daar bevallen. Dat wilden de artsen, omdat een eerdere zwangerschap was geëindigd in een vroeggeboorte. Toen haar bevalling begon, ging het direct snel met de weeën. Haar vriend belde het UMC Groningen, maar daar was geen plek. Ook niet in het Martini Ziekenhuis, ook niet in het Ommelander Ziekenhuis. Plek was er alleen in Assen, op 35 minuten rijden. Te ver, vond Volkerink, die voelde dat ze haast had. Een verloskundige kwam bij haar thuis, ze bleek al negen centimeter ontsluiting te hebben. „Uiteindelijk werd het een mooie thuisbevalling, maar ik kan me voorstellen dat andere vrouwen dit echt niet fijn vinden.”

Haar verhaal lijkt op dat van Myrthe Verwaijen, die na drie nachten weeën naar het ziekenhuis in Zutphen zou gaan. Daar was geen plek. Plan B, het ziekenhuis in Apeldoorn, was ook te druk. Het ziekenhuis in Arnhem, een half uur rijden, had plek. Nog een geluk, weet Verwaijen, vriendinnen van haar konden niet in Arnhem terecht.

De verhalen zijn talrijk. Het blijde nieuws is dat in juli, augustus en september meer baby’s geboren zijn dan in de maanden daarvoor: rond de 16.000 per maand, tegen 14.000 à 15.000 per maand sinds september vorig jaar. Coronababy’s zeggen verloskundigen en gynaecologen gekscherend.

Maar er zijn te weinig verloskamers voor al die baby’s. Of eigenlijk: te weinig obstetrie-, neonatologie- en gynaecologieverpleegkundigen. Aangezien nog maar 11 procent van de moeders thuis bevalt, zijn zij nodig. De pandemie zorgde voor een tijdelijke stijging van thuisbevallingen. Maar de druk op ziekenhuizen blijft, ook doordat veel kinderen zijn opgenomen met een RS-virusinfectie.

Wat niet helpt: het aantal ziekenhuizen waar vrouwen kunnen bevallen, daalde afgelopen jaren flink. In 2014 hadden negen ziekenhuizen meer dan nu een afdeling acute verloskunde. Ziekenhuizen die overblijven, sluiten de afdeling verloskunde vaak tijdelijk als het druk is. Nu gebeurt dat in alle regio’s, ziet de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV). „Het probleem zit in het ziekenhuis”, zegt een woordvoerder. „Ziekenhuizen ‘sluiten’ bedden en doen vol-meldingen. Zo moeten verloskundigen die met een barende zitten soms tot wel twintig ziekenhuizen bellen. Ja, dat is laatst voorgekomen.”

Callcenter

Het gevaar dat het niet lukt „patiënten tijdig de benodigde zorg te leveren, neemt steeds verder toe”, waarschuwde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd september in een brief aan demissionair minister Hugo de Jonge (VWS, CDA). „Dit kan leiden tot ernstige gezondheidsschade bij patiënten.”

Neem de regio Utrecht, waar gynaecoloog Koen Deurloo werkt. „We hebben sinds een maand een callcenter ingeschakeld voor verloskundigen. Zodat die zich met bevallende vrouwen kunnen bezighouden en niet urenlang hoeven rond te bellen naar ziekenhuizen of ergens een plek vrij is. Nu doet het callcenter dat voor ze.”

Verloskundige Joleen Geurkink in Zutphen moet sinds de zomer regelmatig een „hele poos bellen” voor een plek. „Soms moeten we veertig minuten in de auto. Je kan zo je werk niet goed doen. Je wil bezig zijn met de begeleiding van een barende. En nu zijn we druk met bellen en moeten ánderen voor de vrouw zorgen, meestal de partner of kraamverzorgende.”

In Zutphen kenden ze het probleem van sluitende ziekenhuizen niet zo, zegt Geurkink. „Maar deze zomer hoorden we steeds vaker nee. Sinds half september is de afdeling van Gelre Ziekenhuizen in Zutphen echt dicht. Niet de ene keer wel, de andere niet, gewoon dicht.” Het ziekenhuis krijgt het dienstrooster van verpleegkundigen niet meer rond.

Bevallende vrouwen hebben last van die onrust, vertelt Geurkink. „Ik wil dat de vrouw het hormoon oxytocine aanmaakt, daar moet je ontspannen voor zijn. Bij stress maak je adrenaline aan, dat remt de bevalling.”

Veel mensen hebben zich georiënteerd op ziekenhuizen in de buurt, vertelt Geurkink. Verloskundigen adviseren aanstaande moeders nu zich te oriënteren op een tweede en derde ziekenhuis. „Een vreemde omgeving kan vertraging geven in de ontsluiting”, zegt Geurkink. „Voor ons is het vervelend, voor vrouwen die moeten bevallen nog erger. Het is slechte zorg.”

Verloskundigen waarschuwen gedurende de zwangerschap al dat tijdens de bevalling nog naar een plek wordt gezocht. In de regio Utrecht krijgen zwangere vrouwen een brief waarin staat dat ze misschien niet in het dichtstbijzijnde ziekenhuis kunnen bevallen, vertelt gynaecoloog Deurloo. „Een soort verwachtingsmanagement.”

Worden , hierdoor, kinderen onderweg geboren? Niet vaak, maar het gebeurt. In Amsterdam beviel een moeder in augustus in de auto van de verloskundige nadat zij anderhalf uur ziekenhuizen had gebeld, op zoek naar een plek. In Het Parool vertelde de behandelend verloskundige Mariëlle van Roekel, dat ze „in twaalf jaar [...] nog nooit zoiets had meegemaakt”. Ze vond het „vreselijk”.

Lees ook:Dit persoonlijke verhaal over een thuisbevaling

Volgens de KNOV-woordvoerder beslissen vrouwen daardoor vaker thuis te bevallen. „Als wij personeelsproblemen hebben, regelen we een achterwacht. Eigenlijk is ‘geen plek’ hartstikke idioot. Dat kunnen wij ook niet zeggen”,

De afdeling in Zutphen is nog gesloten. Vorige week was Drachten een nacht dicht. „Als dit niet opgelost wordt”, zegt de KNOV-woordvoerder, „maken wij ons zorgen over de veiligheid van ongeborenen en moeders. Maar ik wil geen paniek zaaien. Thuis bevallen kan ook veilig in ons land.”