Schoolboekencensuur is ‘absurd’

Schoolboeken Kamerleden willen met de minister van Onderwijs in debat over het kuisen van schoolboeken. De minister zegt: daar ga ik niet over.

Foto Anton Kappers

Tweede Kamerleden willen met demissionair onderwijsminister Arie Slob (ChristenUnie) in debat over het kuisen van veelgebruikte leermiddelen voor het basisonderwijs. Afgelopen zaterdag meldde NRC dat veel educatieve uitgevers structureel boeken en digitale lesmethodes voor het basisonderwijs censureren, met name om de ongeveer tweehonderd reformatorische basisscholen niet te verliezen als (potentiële) klanten.

Auteurs en illustratoren krijgen de opdracht om ‘wereldse’ zaken als kermis, carnaval, make-up en tatoeages te vermijden. Ook is de evolutieleer dikwijls een verboden onderwerp.

Lees ook het achtergrondverhaal: Dino’s en korte rokjes worden uit de schoolboeken geweerd

„Opgroeien in een pluriforme samenleving betekent ook dat leerlingen kennis moeten nemen van verschillende opvattingen en levenswijzen”, zegt GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld. Zij vraagt zich af of „commerciële belangen niet te zwaarwegend zijn bij het ontwikkelen van lesmateriaal”. GroenLinks wil van Slob weten of de macht van uitgeverijen volgens hem te groot is en of hij hier iets aan wil doen.

„De vrijheid om in dit land te schrijven en tekenen wat je wilt, is een groot goed”, reageert VVD-Kamerlid Mariëlle Paul. „Maar dat een kermis of een tattoo niet zou mogen worden getoond, vind ik absurd. Ik wil van de minister weten welke geschreven, maar ook ongeschreven regels hier kennelijk voor bestaan, en wat hij eraan gaat doen.”

‘Uitgever is verantwoordelijk’

Minister Slob benadrukt via zijn woordvoerder dat hij niet gaat over de inhoud van leermiddelen. „Uitgevers en auteurs zijn verantwoordelijk voor het materiaal dat zij publiceren.” Wel moet het onderwijs dat op basis van die leermiddelen wordt gegeven „voldoen aan de wettelijke eisen.” Hieronder vallen de zogeheten kerndoelen, de door de overheid geformuleerde hoofddoelen voor het basisonderwijs, en de zogenoemde burgerschapsopdracht. Slobs woordvoerder: „Daar hoort in elk geval kennis van de evolutietheorie en seksuele diversiteit bij, en kennis van en respect voor pluriformiteit in de samenleving. De inspectie ziet erop toe dat scholen zich aan de wet houden.”

De minister ziet geen aanleiding om in actie te komen, bijvoorbeeld door met uitgeverijen in gesprek te gaan, zoals onderwijsexperts in NRC hadden voorgesteld. Het ministerie wijst ook op de grondwettelijke vrijheid van onderwijs.

D66-Kamerlid Paul van Meenen wil dat Slob uitgebreider ingaat op de vraag of uitgeverijen met hun censuur een grens overschrijden. „De vrijheid van onderwijs is geen vrijbrief voor slecht of onveilig onderwijs”, stelt Van Meenen. Gekuiste methodes, bijvoorbeeld op het vlak van gendergelijkheid of seksuele oriëntatie, „kunnen een sfeer van onveiligheid creëren.” Volgens D66 moet lesmateriaal op basisscholen duidelijk laten zien „dat je het recht hebt om jezelf te zijn” en dat lijkt „onder druk te staan.”

‘Onliberale impuls’

Dat uitgeverijen auteurs en illustratoren expliciet opdragen om de evolutieleer te vermijden, noemt Van Meenen „zorgelijk en bezwaarlijk.” Volgens Van Meenen is het „belangrijk dat we alle kinderen kennis laten maken met de wetenschap”. D66 wil van de minister weten hoe dit uitgeversbeleid zich verhoudt tot de kerndoelen. Van Meenen overweegt de uitgevers uit te nodigen voor een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer.

ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers haalde zaterdag op Twitter een liedtekst van de Ierse band U2 aan: „‘The right to be ridiculous is something I hold dear’, zingt Bono. Maar dit mooie liberalisme wordt steeds schaarser. De onliberale, primitieve impuls vandaag is: alles wat ik en de rest van het redelijke deel der natie gek vindt, moet weg.”

Reageren? schoolboeken@nrc.nl