Welk oppositielid gaat de strijd aan met de oppermachtige Orbán?

De gehele Hongaarse oppositie laat via voorverkiezingen bepalen welke ene kandidaat het moet opnemen tegen Orbán. De verrassende favoriet heeft een zwakke plek: haar echtgenoot.

De linkse Europarlementariër Klara Dobrev (midden) neemt het in de tweede ronde van de Hongaarse voorverkiezingen op tegen de rechts-conservatieve burgemeester Péter Márki-Zay. De voltallige oppositie wil uiteindelijk één kandidaat naar voren schuiven die het op moet nemen tegen de oppermachtige premier Viktor Orbán.
De linkse Europarlementariër Klara Dobrev (midden) neemt het in de tweede ronde van de Hongaarse voorverkiezingen op tegen de rechts-conservatieve burgemeester Péter Márki-Zay. De voltallige oppositie wil uiteindelijk één kandidaat naar voren schuiven die het op moet nemen tegen de oppermachtige premier Viktor Orbán. Foto Bernadett Szabo/Reuters

Eén voor allen en allen voor één. In een ultieme poging om na twaalf jaar een eind te maken aan de alleenheerschappij van premier Viktor Orbán, heeft de Hongaarse oppositie zich verenigd. Via voorverkiezingen wordt deze maand één kandidaat-premier geselecteerd die het komend voorjaar zal opnemen tegen de gemeenschappelijke vijand.

Alleen zo, samen, is het mogelijk „het regime dat Orbán systematisch heeft opgebouwd, deze illiberale staat, te ontmantelen”, zei koploper Klára Dobrev tijdens de campagne. Haar uitdager Péter Márki-Zay noemt de samenwerking een laatste kans om de „corrupte dictatuur” die Hongarije is geworden „niet helemaal in het moeras te laten zinken”.

De beslissende ronde van voorverkiezingen deze week gaat tussen de linkse Europarlementariër en voormalige first lady Dobrev en de rechtse outsider Márki-Zay, de conservatieve burgemeester van de provinciestad Hódmezővásárhely. De derde musketier die de tweede ronde bereikte, Boedapests burgemeester Gergely Karácsony, trok zich vrijdag terug ten faveure van Márki-Zay.

Of Orbán zelf heeft gestemd met de voorverkiezingen – partijlidmaatschap is daarvoor geen vereiste – is niet bekend, maar zijn voorkeur is duidelijk. „Hij wil het allerliefst haar als tegenstander”, zegt Robert László, verkiezingsanalist van Political Capital, over Dobrev. „Want haar zal hij het eenvoudigst kunnen verslaan.”

Overtuigende winnaar

Dat klinkt als een weinig hoopvol vooruitzicht voor de overtuigende winnaar van de eerste ronde van de primary. Van de ruim 634.000 Hongaren die daaraan meededen (een opkomst van zo’n 8 procent) stemde bijna 35 procent op Dobrev. Dat is ruimschoots meer dan het aantal kiezers dat Karácsony prefereerde (28 procent) of Márki-Zay (21 procent) of de twee andere kandidaten, onder wie een van de radicaal-rechtse partij Jobbik. Bovendien wonnen lokale kandidaten van Dobrevs partij, Demokratikus Koalíció (Democratische Coalitie), de voorverkiezingen in 84 van de 106 districten. Dobrev, die een sterke campagne voerde en door haar trouwe achterban wordt geprezen om haar politieke en zakelijke ervaring, heeft echter een grote zwakke plek: haar man.

Klára Dobrev is getrouwd met voormalig premier Ferenc Gyurcsány, die in 2009 na een reeks schandalen roemloos ten onder ging. De vergelijking met Hillary Clinton is snel gemaakt. Ook zij is een voormalig First Lady die niet wist te ontkomen aan de schaduw van haar in ongenade gevallen echtgenoot. Dobrevs nemesis is echter niet, zoals bij Hillary Clinton destijds, een politiek onervaren bullebak als Donald Trump. Zij neemt het op tegen de oppermachtige Viktor Orbán die een mediamachine tot zijn beschikking heeft om haar zwart te maken. Een afbeelding van Gyurcsány als poppenspeler die alle oppositiekandidaten aan een touwtje heeft, illustreert hoe Orbán campagne zal voeren. „Hij doet alsof hij het nog steeds moet opnemen tegen de impopulaire Gyurcsány. Dobrev kan zich daar het moeilijkst van distantiëren”, zegt László.

Orbáns onttakeling van de pluriforme pers is een van de redenen dat de Hongaarse oppositie in moeilijkheden verkeert. Wat het voor de eclectische verzameling partijen echter bijna onmogelijk maakt om verkiezingen te winnen, is Orbáns kieswet uit 2011. Deze stelselwijziging zorgde ervoor dat de partij Fidesz in 2018 met 48 procent van de stemmen een tweederdemeerderheid aan parlementszetels behield. Reden voor de Amerikaanse denktank Freedom House om Hongarije van een volledige democratie te degraderen tot een slechts deels vrij land.

„Na die mislukte landelijke verkiezingen hebben oppositiepartijen eindelijk hun onenigheid opzij kunnen zetten om in elk district met een gezamenlijke kandidaat te komen”, legt analist László uit. Die methode had in 2019 enig succes op lokaal niveau. In verschillende gemeentes schaarden de oppositiepartijen zich achter een enkele kandidaat-burgemeester en wonnen zo 11 van de 24 grootste steden. „De oppositie heeft haar strategie eindelijk aangepast aan de realiteit”, zei Gergely Karácsony tegen NRC vlak nadat hij was gekozen tot burgemeester van Boedapest en Márki-Zay tot die van Hódmezővásárhely.

Lees ook dit interview over Hongaars verzet tegen Viktor Orbán

Platteland

Karácsony werd in diverse internationale media al geportretteerd als ‘de redder van Hongarije’, maar is buiten Boedapest onbekend of onbemind. „Deze verkiezingen worden bepaald op het platteland”, zei Dobrev afgelopen week tegen een groep buitenlandse journalisten. Zowel zij als Márki-Zay doen het daar goed. Hoewel hij in de eerste ronde maar een op de vijf stemmen kreeg, geeft analist László Márki-Zay de meeste kans, zowel in de voorverkiezing als in uiteindelijk in de strijd tegen Orbán.

László: „Dobrev heeft een stevige partijorganisatie achter zich, waarmee ze de eerste ronde won, maar ze is voor weinigen de tweede keuze – en ze wordt door een deel van het land gehaat.”

Márki-Zay zal het makkelijker hebben tegen Orbán omdat hij niet de oude politiek van vóór de Fidesz-heerschappij vertegenwoordigt. Hij noemt zichzelf „een teleurgestelde Fidesz-kiezer”. „En Orbán kan moeilijk de conservatief-christelijke verdediger van de natie spelen tegenover Márki-Zay, een katholieke vader van zeven kinderen”, aldus László.

De zwakte van Márki-Zay is dat hij geen partij vertegenwoordigt die veel eigen vrijwilligers kan mobiliseren voor de campagne. Daarvoor zal hij afhankelijk zijn van de eensgezindheid van de rest van de oppositie. Die werd de afgelopen week op de proef gesteld, toen Márki-Zay en Karácsony publiekelijk uitvochten wie het zou opnemen tegen Dobrev.

Zij reageerde daar, in ieder geval in het openbaar, vrij laconiek op. „Wij zijn door onze kiezers gedwongen om samen te werken. En uiteindelijk vindt 99 procent van die kiezers het veel belangrijker dát we Orbán verslaan, dan welke individuele kandidaat dat doet”, zei zij. In landelijke peilingen van vóór de voorverkiezingen gaan Fidesz en het oppositieblok nek-aan-nek.

Wat de uitslag van de voorverkiezingen, die komende zondag bekend moet worden, ook is, László noemt ze nu al een groot succes. „Oppositiepartijen hebben in elk district campagne gevoerd en soms voor het eerst in een decennium contact gemaakt met kiezers in rurale gebieden, waar ze los van elkaar geen kans maakten tegen Fidesz.”

Het viel de analist op dat Orbán de afgelopen weken langzaam zenuwachtig werd van die mobilisatie. „Het enorme media-imperium had eerst besloten de voorverkiezingen te negeren. Maar geleidelijk bereikten de kandidaten ook kiezers in de Fidesz-bubbel. Toen werd de vlucht naar voren gekozen met een tegencampagne.”