Opinie

Toetreding Ongehoord Nederland duidt op lacune in de Mediawet

Omroepbestel

Commentaar

Al bijna een eeuw is het Nederlandse publieke omroepbestel een baken van pluriformiteit. Hoe veel er ook op aan te merken valt – duur, inefficiënt, versnipperd – feit is dat het bestel ruimte heeft geboden aan verschillende maatschappelijke groepen. In de tijd van de verzuiling gaven de omroepverenigingen een stem aan katholieken, socialisten, protestanten, vrijzinnigen of liberalen. De ontzuiling heeft het oude bestel de afgelopen decennia in een identiteitscrisis gestort. Maar in de kern blijft de opdracht van de huidige Nederlandse Publieke Omroep (NPO) dezelfde als die van de afgelopen eeuw. De omroepverenigingen voorzien volgens de Mediawet „in democratische, sociale en culturele behoeften van de Nederlandse samenleving” en doen dat „evenwichtig, pluriform, gevarieerd en kwalitatief hoogstaand”.

Een goed bestel is een levend bestel. Oude omroepen die hun relevantie verliezen, moeten kunnen verdwijnen, en nieuwe moeten daarvoor in de plaats kunnen komen. Vanaf januari treden twee nieuwe aspirant-omroepen toe tot het bestel: Omroep Zwart en Ongehoord Nederland. De eerste omroep richt zich op een diverse doelgroep: jong, veelkleurig, met programma’s die de nadruk leggen op diversiteit in gender, geloof of seksuele voorkeur. Ongehoord Nederland (ON!) is er voor de boze burger: de „teleurgestelde nieuwsgierigen”, de „traditionelen” en de „onbereikbaren”. Beide doelgroepen zijn aanwezig in het publieke debat, en alleen al daarom is toetreding van beide verenigingen toe te juichen.

Omroep Zwart is een nog onbeschreven blad en zal zich moeten bewijzen. Van ON! is al veel meer bekend, juist die toetreding roept vragen op. ON! zendt sinds 2019 uit op YouTube en lijkt de eigen taakopvatting – een stem geven aan ongehoorde stemmen in het debat, met name op gebied van Nederlandse tradities en immigratie – wel erg ruim te interpreteren. De omroep zendt geregeld desinformatie uit. Pointer onderzocht een (inmiddels verwijderde) video van ON! over corona, en telde 28 onjuiste en onbewezen beweringen. Regelmatig worden complottheorieën over het coronavirus ontvouwd, variaties op het thema dat „ze” er „een hele agenda doordrukken”, zoals FVD’er en medeoprichter van ON! Pepijn van Houwelingen zei. En de aspirant-omroep zet onvermoeibaar de aanval in op de NOS, die onder meer wordt beticht van racisme (omdat witte Nederlanders zouden worden achtergesteld).

Formeel heeft ON! aan alle voorwaarden voldaan. Er zijn voldoende leden en de NPO, de Raad voor Cultuur en toezichthouder Commissariaat voor de Media hebben positief geoordeeld. Maar uit onderzoek van NRC bleek dat er veel mis is gegaan. Adviseurs worstelden met vage criteria, onduidelijke toetsingskaders en allerlei definitieproblemen. In de kern kwam het erop neer dat ze de verenigingen maar moesten geloven. De Raad voor Cultuur schreef dat de programma’s van ON! tot nu toe „onder de maat” zijn en noemt „de consequente diskwalificatie van de NOS” schadelijk voor „het bestel als geheel”, zelfs voor het vertrouwen in de journalistiek. Toch kwamen er positieve adviezen. „Het knelt”, schrijft de raad daar zelf over, en dat is mild uitgedrukt. Er lijkt iets grondig mis met de manier waarop het omroepbestel functioneert. Dat is niet zozeer ON! aan te rekenen, maar wel demissionair minister Arie Slob (Media, ChristenUnie). Toetredingscriteria moeten ook gaan over de rol die omroepen willen spelen in de democratie. ON! moet een waarschuwing zijn voor kabinet en Tweede Kamer.