Erven eisen compensatie voor ‘gestolen’ cellen van zwarte vrouw

Ophef Zonder haar medeweten werden cellen van Henrietta Lacks afgenomen en gekweekt.

Henrietta Lacks op een ongedateerde foto. Haar cellen worden altijd gebruikt.
Henrietta Lacks op een ongedateerde foto. Haar cellen worden altijd gebruikt. Foto Reuters

Henrietta Lacks overleed zeventig jaar geleden maar bestaat nog altijd voort in honderden, zo niet duizenden laboratoria over de hele wereld. Dat wil zeggen: haar cellen, de zogeheten HeLa-cellen. Zonder haar medeweten werden deze cellen afgenomen en gekweekt toen zij in februari 1951 in het ziekenhuis van Johns Hopkins werd behandeld voor baarmoederhalskanker. Henrietta Lachs overleed op 4 oktober van dat jaar.

Precies zeventig jaar na dato eisen de erfgenamen alsnog financiële compensatie. Vertegenwoordigd door kleinzoon Ron Lacks hebben de familieleden maandag een rechtszaak aangespannen tegen Thermo Fisher Scientific wegens „onrechtmatige verrijking”. Volgens de aanklacht maakt het bedrijf winst met de verkoop van HeLa-cellen, terwijl het terdege weet dat deze cellen op een onrechtmatige manier verkregen zijn.

De HeLa-cellen komen voort uit de kweek van de tumorcellen van Henrietta Lacks; ze bleken onsterfelijk. Daarmee waren het de eerste menselijke cellen die langdurig buiten het menselijk lichaam gekweekt konden worden. Spoedig werden ze voor tal van experimenten ingezet. Pas in 1973 kwam uit waar ze vandaan kwamen – en dat ze zonder medeweten en zonder toestemming waren weggehaald bij patiënte Henrietta Lacks. Dat verhaal is uitgebreid beschreven in het boek uit 2010 dat Rebecca Skloot erover schreef.

In de kwestie speelt discriminatie van de Afro-Amerikaanse minderheid in de Verenigde Staten een belangrijke rol. Dat blijkt ook uit de dagvaarding, waarin de advocaat Benjamin Crump van „medisch racisme” en „dehumanisering van zwarte mensen” spreekt: „Het lijden van zwarten heeft onschatbare medische vooruitgang en winsten gebracht, zonder gerechtige compensatie of erkenning.”

De erfgenamen eisen daarom „alle winst” op die Thermo Fisher ooit heeft gemaakt met HeLa-cellen, omdat het bedrijf „wist dat de HeLa-cellen gestolen waren van mevrouw Lacks, en er desondanks voor heeft gekozen haar lichaam te gebruiken om winst mee te maken.”

In een radio-interview zei advocaat Crump, verwijzend naar Black Lives Matter, dat de rechtszaak draait om gelijke rechten en eerlijkheid. „De familie van Henry Ford kan genieten van zijn roem en nalatenschap, maar de familie van deze zwarte vrouw kan dat niet, terwijl anderen miljarden dollars winst maken met wat zij de wereld heeft geschonken.”