Opinie

Proefdieren hebben recht op een pensioen

Dierenrecht De 450.000 proefdieren in Nederland hebben niet gekozen voor hun lot en mensen profiteren van hun werk. Zoveel mogelijk proefdieren zouden op zijn minst in aanmerking moeten komen voor een pensioen, vinden en .
Muizen in het Centraal Dierenlaboratorium van het Radboudumc voor onderzoek naar schisis.
Muizen in het Centraal Dierenlaboratorium van het Radboudumc voor onderzoek naar schisis. Robin van Lonkhuijsen/ANP

Het gebruik van proefdieren staat ter discussie. Promovendus Anne van Veen hekelt in een recent interview met NRC de vanzelfsprekendheid van onze hiërarchische relatie met andere dieren. Waarom vragen we ons eigenlijk nooit af of de dieren zelf wel mee willen doen aan onze experimenten? Als we ons menselijke perspectief zouden loslaten, concludeert Van Veen, zouden we een heel andere ethische afweging maken.

Zover zijn we nog lang niet, al worden er gelukkig bij allerlei onderzoeksinstituten proefdiervrije onderzoeksmethoden ontwikkeld, met gekweekte mini-organen, organen-op-een-chip of computersimulaties. Maar het zal nog wel even duren voor dierproeven volledig afgeschaft zijn. Diergebruik is diep in onze cultuur verankerd en is vastgelegd in wetten en procedures. Er worden in Nederland jaarlijks bijna 450.000 proefdieren ingezet, en evenveel dieren worden gefokt voor dierproeven maar nooit gebruikt. Het overgrote deel van hen wordt gedood, ook als dat niet noodzakelijk is voor het onderzoek. Dat is onrechtvaardig, ze hebben niet voor dit bestaan gekozen en mensen profiteren van hun werk.

Zolang we nog met proefdieren werken verdienen zij meer respect. Mensen die meedoen aan medicijnproeven worden daarvoor gecompenseerd. En ze kiezen er zelf voor. Dieren hebben vooralsnog geen keuze maar we kunnen ze tenminste compenseren. Ze hebben net als wij recht op een beloning voor hun werk. Zoveel mogelijk proefdieren zouden daarom in aanmerking moeten komen voor een pensioen.

De idee van arbeidsrechten voor dieren is relatief nieuw. Maar er zijn al verschillende voorbeelden van dieren die na hun werkende leven met pensioen mogen. Politie- en legerhonden bijvoorbeeld, en sommige therapiedieren. Ook bij proefdieren komen pensioneringen al wel voor. In 2019 ging het paard Faldo, dat jarenlang gebruikt was voor onderwijs aan studenten diergeneeskunde, naar een paardenrusthuis. Faldo was zeker niet de eerste. Ook bij honden, katten en apen is herplaatsing bij particulieren inmiddels redelijk gangbaar. Enkele universiteiten en UMC’s zijn onlangs begonnen met het herplaatsen van muizen en ratten. Al deze dieren gaan de facto dus al met pensioen.

Zo zijn er meer parallellen tussen de omgang met proefdieren en menselijke werknemers. Proefdieren voor onderwijs krijgen rusttijden tussen de praktijklessen. Tussen medische handelingen tijdens dierproeven, zoals bloedafnames voor bloedonderzoek, moet eveneens voldoende rusttijd zitten. Instituten die dierproeven doen in heel Europa zijn zelfs wettelijk verplicht een ‘culture of care’ te stimuleren: een cultuur van zorgzaamheid voor mens en dier.

Lees ook: Onderzoek proefdieren leidt vaak niet tot een artikel

Geen levende machines

In de afgelopen eeuwen is ons beeld van niet-menselijke dieren veranderd. We weten dat ze geen levende machines zijn, zoals verlichtingsfilosoof Descartes ze noemde. In elk geval de gewervelde dieren kunnen pijn en vreugde ervaren, en recent wetenschappelijk onderzoek laat zien dat een heleboel diersoorten nog veel meer in hun mars hebben: taal, cultuur en zelfs moraliteit is niet beperkt tot de mens. Muizen en ratten, de dieren die het meest gebruikt worden in onderzoek, hebben een geheugen, maken vrienden, leven mee met anderen, hebben individuele voorkeuren en zorgen voor elkaar. Een van de schrijvers van dit stuk heeft een groepje labmuizen geadopteerd en staat steeds weer versteld van de nieuwe dingen die ze kunnen leren en hoe goed ze voor elkaar zorgen. Hun levens tellen.

Wie een ernstige ziekte heeft doorgemaakt of van nabij kent, weet hoe belangrijk het werk van de proefdieren is. We profiteren er als mensen dag in, dag uit van. Het is hoog tijd dat de dieren daar wat voor terugkrijgen.