‘Jonge schrijvers zijn cruciaal voor actueel theater’

Theaterbolwerk Punch Bij Punch, dat woensdag werd gelanceerd, staat niet de regisseur, maar de schrijver centraal. „Het zou mooi zijn als publiek straks speciaal voor een toneelschrijver naar het theater komt.”

De Leidse Schouwburg is de thuisbasis van Theaterbolwerk PUNCH.
De Leidse Schouwburg is de thuisbasis van Theaterbolwerk PUNCH. Foto Alexander Schippers

Om actuele thema’s en verhalen terug te zien in het theater, zou een toneelschrijver zich niet moeten schikken naar de wensen van een regisseur, maar moet een regisseur er alles aan doen om de tekst het beste tot zijn recht te laten komen. Dat is de filosofie van Theaterbolwerk Punch. Het nieuwe initiatief heeft als missie om nieuw toneelrepertoire naar de grotere zalen te brengen. Bij Punch staat niet de regisseur, maar de schrijver van het stuk centraal.

De oprichting markeert een pijnlijk hiaat in het Nederlands toneelbestel: nieuwe toneelschrijvers hebben relatief weinig mogelijkheden om hun teksten in de (grotere) theaterzalen gespeeld te krijgen, en als dat al gebeurt dan werken ze meestal niet autonoom, maar in opdracht van een regisseur. Grote gezelschappen en producenten zijn bovendien vaak huiverig om onbekend schrijftalent te engageren.

Er is in de theatersector een groeiend besef dat jonge toneelschrijvers cruciaal zijn om het theater relevant en actueel te houden, stelde initiatiefnemer Iris Slee woensdagavond bij de lancering van Punch in de Leidse Schouwburg. Punch is geen ‘klassiek’ gezelschap met een vaste regisseur, maar een netwerk waarbij verschillende regisseurs zijn aangesloten. Ook hebben bijna vijftig acteurs zich aan het platform verbonden.

Lees ook: Een nieuwe toneelgroep stelt nu de schrijver centraal

Veelbelovende previews

Schrijvers kunnen teksten insturen die door een leesteam worden beoordeeld. „Alles wordt gelezen”, beloofde Slee – ook als je geen aantoonbare ervaring met toneelschrijven hebt. Er is een commissie samengesteld die selecteert welke teksten in productie worden genomen. In overleg met de toneelschrijver wordt er vervolgens gekeken welke geïnteresseerde regisseur het beste past. Verschillende theaters hebben inmiddels een intentieverklaring afgegeven, waarmee ze aangeven bereid te zijn producties van Punch op te nemen in hun programmering.

Tijdens de lancering waren veelbelovende previews te zien van de eerste vier voorstellingen die Punch vanaf volgend seizoen in de zalen brengt. Frank Siera (1989) schreef met Ongerijmd een geestige taalpartituur rondom de biografie van Gerrit Achterberg: in een speelse tekst leidt hij de toeschouwer via terzijdes en uitweidingen dwars door een verwoede poging om structuur aan te brengen in een chaotisch bestaan. Maaike Bergstra (1982) onderzoekt in twee stukken op nuchtere wijze precaire thema’s: Een stel mannenpinguïns gaat over onconventioneel ouderschap bij homoseksuele stellen, en in True Colors worden witte privileges genadeloos ontmanteld. Haarfijn weet Bergstra in alledaagse situaties een grote onderliggende frictie bloot te leggen. Onder de oppervlakte schreeuwen haar dialogen pijn, woede en ontluikend ongemak.

Lees ook: De toneelschrijver is veronachtzaamd

Ook Annemarie Wisse (1970) onderzoekt in haar komedie In de lift hoe vooroordelen de mens in hun greep houden. Een succesvolle zakenvrouw en een Eritrese schoonmaker komen vast te zitten in een lift en worden gedwongen toenadering te zoeken. Het stuk staat in de zomer van 2023 drie weken lang in Theater DeLaMar in Amsterdam en gaat later op tournee.

Wisse noemt het „een ongekende luxe” om haar stuk op deze manier gespeeld te krijgen. Ze hoopt dat de positie van de toneelschrijver hiermee wordt verstevigd. „Nu volg je als toeschouwer hooguit een gezelschap of een regisseur. Het zou mooi zijn als publiek straks ook speciaal voor een toneelschrijver naar het theater komt.”

Theaterbolwerk Punch, Inl: tbpunch.nl