Opinie

Coronademonstranten, er is geen juiste keuze in een crisis

Clarice Gargard

Honderden opgejutte demonstranten lopen op de Marnixstraat in Amsterdam voorbij, sommigen met Prinsenvlaggen en anderen met protestborden, met daarop uitingen tegen het coronabeleid en smakeloze vergelijkingen met de Jodenvervolging. Toeschouwers kijken extatisch, hoofdschuddend of woedend toe. Het is een beangstigend tafereel.

Ik liep toevallig langs een van de coronademonstraties, die steeds voor meer tweedeling schijnen te zorgen. Velen zijn furieus vanwege demonstranten die het downloaden van een app vergelijken met de Holocaust of apartheid. En terecht.

Toch snijdt ‘coronakritiek’ ook hout. Ik wilde zelf de app niet downloaden vanwege het privacygevaar. Natuurlijk is een app die je moet gebruiken om toegang te krijgen tot publieke voorzieningen eng. En natuurlijk wil je niet getraceerd worden als je ziek bent of dat je naasten gemonitord worden.

Alleen – newsflash – onze privacy en burgerrechten worden al langer geschonden door de overheid en techgiganten. Het feit dat bij een storing bij Facebook de hele wereld stilstaat, zegt al genoeg. Net als dat mensen met een kleine beurs en chronische ziekte vaak niet de zorg krijgen die ze verdienen, omdat het eigen risico bijvoorbeeld te hoog is. Of dat in de Global South miljoenen mensen juist smeken om vaccins die wij hier weigeren. Het is nu alleen zichtbaarder omdat we in een ongekende gezondheidscrisis verkeren, waarbij de rijkere burgers, met privileges en vrijheden, óók getroffen worden.

Vorig jaar schreef ik voor Vrij Nederland over de shockdoctrine en rampenkapitalisme. De Canadese journalist en activist Naomi Klein stelt in haar boek The Shock Doctrine. The Rise of Disaster Capitalism dat dictatoriale en neoliberale overheden crises gebruiken om ondemocratisch beleid door te drukken. „De atmosfeer van een grootschalige crisis zorgt voor het noodzakelijke voorwendsel om de expliciete wensen van de kiezers terzijde te schuiven en het land over te leveren aan economische ‘technocraten’.”

Het is typisch Nederlands om systemisch onrecht tot een individueel vrijheidsprobleem te maken, wat leidt tot extremisme en polarisatie in plaats van tot solidariteit. Ik ben benieuwd hoe burgers, die stellen voor vrijheid te zijn, het marcheren naast extremisten tegenover zichzelf verantwoorden.

Ook is het voor mij onverklaarbaar dat de slachtoffers van het Toeslagenschandaal nog niet gecompenseerd zijn. En dat de rechtbank stelt dat je op grond van etniciteit gediscrimineerd mag worden. En dat we daar niet massaal tegen protesteren.

Ik geloof niet in alle wilde complotten, wel in onrechtvaardige systemen, en dat degenen die daar baat bij hebben er alles aan doen om die in stand te houden. Veel van die haves zijn eerder incompetent, inhalig en zelfzuchtig dan evil masterminds. Wat uiteindelijk voor de kwaadaardige uitwerking van hun daden niet uit hoeft te maken.

Ik gebruik inmiddels de corona-app. Als ik Mark Zuckerberg mijn privégegevens geef voor vermaak, kan ik ook maatregelen treffen om kwetsbare risicogroepen te beschermen en verdere verspreiding van een destructief virus te voorkomen. Hiermee zeg ik niet dat iedereen dat moet doen, maar dat mijn beslissingen, vanwege de crisis waarin we leven, op meer gebaseerd zijn dan op mijn persoonlijke voorkeuren.

In oorlogstijd is er niet één waarheid, zegt men. Dat geldt denk ik altijd wanneer onze leefomstandigheden drastisch veranderen. Er is op dit punt eigenlijk geen ‘juiste’ keuze meer. Alleen de minst slechte, die je, afhankelijk van jouw principes, kunt nemen in een wereldwijde crisis – een crisis veroorzaakt door een gebroken systeem.

Ik hoop dat het groeiend bewustzijn over dat systeem aanhoudt en niet als sneeuw voor de zon verdwijnt zodra critici weer onder ‘gewone’ omstandigheden comfortabel verblijven in hun hotels, restaurants en clubs.

Clarice Gargard is programmamaker en journalist.